Kerkenraadslid van dienst

Het was tijdens de cursus voor ambtsdragers in de Denderstreek. Iemand vroeg : “Kunt u daar eens iets over zeggen, over wat dat nu is, een kerkenraadslid van dienst ? En wat je dan moet dan ? Bij ons in de kerkenraad praten we daarover.”
Hieronder geef ik een paar gedachten en suggesties weer. Misschien helpt het om in de kerkenraad nog weer nog eens door te praten op wat al zo lang ‘nu eenmaal zo gaat’, of is het een idee om het samen met nieuwe kerkenraadsleden eens door te lopen.

Namens de kerkenraad (uitgangspunt)

Vanuit reformatorische beginselen gezien berust de verantwoordelijkheid voor kerkdiensten, het organiseren en houden ervan, bij de kerkenraad. Je zou kunnen zeggen : dat is onder andere de dienst waartoe de gemeente de kerkenraad roept. Naar buiten toe geeft de kerkenraad daar uitdrukking aan doordat ambtsdragers samen met de predikant bij het begin van de dienst, de kerkzaal binnenkomen. Ook de handdruk aan het begin van de dienst symboliseert dat.
Om praktische redenen wijst de kerkenraad (meestal bij toerbeurt) één ouderling aan als 'ouderling van dienst'. Deze draagt de verantwoordelijkheid voor de praktische gang van zaken rond die kerkdienst, waarvoor zij/hij werd aangewezen.
Bij kleinere kerkenraden, waar niet altijd een scherp onderscheiden wordt tussen ouderlingen en diakenen, gaat het dan om een 'kerkenraadslid van dienst'.

Gastvrouw/gastheer van de gemeente (functie)

Het kerkenraadslid van dienst is over het algemeen dus gericht op het dragen van verantwoordelijkheid namens de gehele kerkenraad voor het goede verloop van de kerkdienst, waarvoor zij/hij is aangewezen. Dat is niet alleen maar een ceremoniële functie. Er moet rondom een kerkdienst van alles geregeld worden. Zij/hij hoeft dat niet allemaal zelf te doen, maar is er wel attent op, dat het gebeurt.

In zekere zin gaat het daarbij om vanzelfsprekende zaken, die iedereen die wel eens gastvrouw of gastheer is geweest, eigenlijk wel kent. Gastvrijheid lijkt een goed uitgangspunt voor de samenkomst van de gemeente en daarom ook de typering van gastvrouw/gastheer.
Als algemene regel zou je als kerkenraadslid van dienst jezelf daarom de vraag kunnen stellen : kunnen de mensen in de kerkzaal en in de kerkenraadkamer door mijn bijdrage het gevoel hebben dat ze verwacht worden; dat er met ze gerekend is/wordt; dat er aandacht is voor een goed verloop van de samenkomst; kortom, dat ze welkom zijn.

Zo draait het voor een kerkenraadslid van dienst dus om dienstbaarheid en beschikbaarheid. Daarom mag van haar/ hem verwacht worden, dat zij/hij ruim voor de aanvangstijd aanwezig is en ook na afloop niet als eerste weer weggaat.

Wat te doen ? (taken)

Wie van hieruit naar een kerkdienst kijkt, begrijpt dat er heel wat te doen is. Hieronder geef ik een overzichtje van mogelijke taken. Daarmee bedoel ik niet te zeggen, dat het nu overal zo moet, maar eerder, dat het zo kan. De concrete taken kunnen immers per gemeente verschillen. Dat hangt samen met plaatselijke gewoonten en afspraken. Daarom moet elke gemeente dit lijstje zelf aanpassen met het oog op de eigen situatie. Het gaat meestal om heel gewone, en soms om bijzondere taken :

• Voor de dienst eventueel even contact met koster/beheerder. Is (technisch) alles in orde ? (Verwarming, licht, geluidsinstallatie, liggen liedboeken en bijbels op hun plaats, eventuele liturgieën en dergelijke)
• Is er voorzien in een plan, voor als de predikant onverhoopt uitvalt ? Wat moet er dan gebeuren ?
• Is er voorzien in het ontvangen van eventuele gasten ?
• Ligt het voorbedenboek in de hal van de kerk ? (Pen erbij ?) Zorgen dat het op tijd weer in de kerkenraadkamer is ten behoeve van de predikant.
• Ontvangen van de (gast-)predikant.
• Doornemen van eventuele bijzonderheden in de liturgie met de predikant. Is de gastpredikant op de hoogte van hoe het hier toegaat ? Bijvoorbeeld : gebruikmaken van liturgietafel en/of kansel;
• Wat moet de predikant weten over gebruik van de geluidsinstallatie ?
• Wie doet de mededelingen aan de gemeente en waar zit de predikant dan ?
• Wanneer gaan kinderen naar de kindernevendienst en wanneer komen ze weer terug ?
• Doel van de collecte;
• Wordt de geloofsbelijdenis gesproken/gezongen; wordt het 'amen' na het uitspreken van de zegen, uitgesproken of gezongen ? En dergelijke.
• Ontvangen van eventuele gasten in de kerkenraadkamer voor de dienst : doopouders bijvoorbeeld; vervolgens doopouders begeleiden naar hun plaats in de kerkzaal. Zo ook in andere gevallen : bruidspaar; mensen die belijdenis afleggen; enzovoort.
• Uitspreken van een consistoriegebed.
• De aanvangstijd van de dienst in de gaten houden.
• Kerkenraad en predikant voorgaan naar de kerkzaal.
• Uitspreken van mededelingen aan het begin van de dienst.
• Handdruk aan het begin van de dienst.
• Bij doopdienst tijdens de liturgie assisteren (deksel van doopvont; aanreiken van de doopkaars en/of doopkaart; en dergelijke).
• Bij de viering van de Maaltijd van de Heer zit/staat zij/hij naast de predikant en assisteert waar nodig.
• Bij een huwelijksbevestiging : aanreiken van de ringen ? Namens de geloofsgemeenschap met een kort woord de huwelijksbijbel aanbieden.
• Zonodig assisteren bij het gaan naar en/of terugkomen van de kinderen van de kindernevendienst.
• Opvangen van/helpen bij onverwachte zaken, die zich tijdens een dienst kunnen voordoen.
• Handdruk aan het einde van de dienst; vervolgens na afloop kerkenraad en predikant voorgaan naar kerkenraadkamer, of predikant begeleiden naar het kerkportaal voor het groeten van de kerkgangers.
• Een dankgebed na de dienst; afscheid van de predikant; zijn er nu nog zaken te regelen, af te handelen ?
  ...

In de eigen gemeente

Het is een hele lijst geworden. Maar nogmaals in elke gemeente kunnen afhankelijk van eigen mogelijkheden en gewoonten eigen afspraken gemaakt worden. Dat lijkt ook logisch.
Zo hebben aandachtige lezers al opgemerkt, dat er in het overzichtje een taak ontbreekt, die bij hen misschien wel door het kerkenraadslid van dienst wordt verricht : het voorlezen tijdens de dienst uit de bijbel. Ik heb het hier niet opgenomen, omdat het eigenlijk om een aparte functie gaat in de liturgie, waar ook nog weer andere dingen over te zeggen zijn. Maar het is inderdaad een voorbeeld van een taak, die in de reformatorische kerken ook vaak wordt waargenomen door het kerkenraadslid van dienst. Zo blijft er ruimte voor eigen vormgeving.

Gastvrouw zijn, gastheer zijn; wat doe je als je bezoek verwacht ? Dat kan volgens mij de goede invalshoek zijn om desgewenst nog weer eens concreet na te denken over de functie van kerkenraadslid van dienst.

Bron: dr. Jaap DE LANGE, hoogleraar praktische theologie Universitaire Faculteit voor Protestantse Godgeleerdheid te Brussel