Ziekenhuispastoraat

Contactpersoon

Nederlandstalige sectie:

• Petra Schipper,
  Brugstraat 126, 3001 Heverlee,
  +32 (016)26.18 43, +32 (0486)12.50.44
  .

Franstalige sectie

• Mme J. MAYSTADT
  Chaussée de Louvain 955/2, 1140 Bruxelles
  +32 (02)726.54.57, +32 (0478) 26.69.34

Lijst van alle aalmoezeniers op http://www.arpee.be/index.php?page=aumo_f

Ziekenhuispastoraat

Als je wordt opgenomen in een verzorgingsinstelling

Het overkomt de meeste mensen één of meerdere keren in hun leven: opgenomen worden in een zorginstelling, een ziekenhuis of een rust- en verzorgingstehuis. En als je zelf het voorrecht mag beleven dat dat jou niet gebeurt, ken je altijd wel mensen dichtbij voor wie dat wel het geval is.
Opgenomen worden kies je meestal niet met graagte. Het moet gebeuren omdat het thuis niet goed gaat. Je kunt niet meer uit de voeten, er moeten onderzoeken gebeuren of een operatie plaatsvinden. Misschien is er wel een langdurige behandeling of opname nodig. We leven in een maatschappij waarin de medische wetenschap ver gevorderd is en we kunnen terugvallen op georganiseerde verzorging. Dat is een goede zaak. Maar er is ook een andere kant: opname in een instelling betekent hoe dan ook dat je veel moet ondergaan. Je hebt als patiënt of bewoner wel inspraak, maar je moet ook veel uit handen geven.
Wat is het daarom belangrijk dat er in zo’n situatie mensen om je heen staan! Naaste familie, goede vrienden, een lieve buurvrouw die je post meebrengt en je was wil doen. Ook de kerkelijke gemeenschap bewijst dan haar sterkte: mensen die zondag na zondag naast je zaten in de kerk en die je ook nu niet vergeten, maar af en toe dag komen zeggen.
En wat betekent het veel als ook de dominee langs komt. Voor veel mensen blijft de predikant de vertegenwoordiger van de kerk en degene bij wie je ook dingen kunt aanroeren die je niet zo gemakkelijk tegen bezorgde familieleden zegt.

Naast al deze mensen zijn er nog die voor u klaar staan: de ziekenhuis- en rusthuisaalmoezeniers. Het kan altijd fijn zijn om naast uw predikant met nog iemand te kunnen spreken die tijd kan vrijmaken om naar u te luisteren. Iemand aan wie u vrijuit uw verhaal kwijt kunt of uw wel en wee kunt vertellen. Iemand die de instelling kent en speciale aandacht heeft voor uw situatie van opgenomen zijn. U bepaalt de gesprekken, wij zijn er voor u, in alle vertrouwelijkheid. En als u dat zelf op prijs stelt, kunnen we samen ook het geloof hierin betrekken. Zo kan dit voor u een extra steun zijn in een wellicht moeilijke tijd in uw leven.
U kunt ons bereiken door om een protestantse pastor te vragen bij opname, via de verpleging en/of via het keuzeformulier. Wanneer u wordt opgenomen, krijgt u als het goed is een keuzeformulier voorgelegd. Daarop kunt u aanduiden of u bezoek wenst van iemand van uw levensbeschouwing. Soms staat dit keuzeformulier afgedrukt in de onthaalbrochure van de instelling, die u meekrijgt naar uw kamer. Iedere patiënt of resident moet dit aanbod van levensbeschouwelijke zorg krijgen, want u heeft daar wettelijk recht op. Als u “protestants” aanduidt, of dit doorgeeft aan verplegend personeel, dan wordt dit aan de betreffende aalmoezenier doorgegeven. Alnaargelang wie van ons instaat voor die instelling, komt dan bij u langs. Wij dringen ons niet op, maar bieden ons aan.
Als niet uzelf maar een nabije dierbare is opgenomen, kunt u deze wijzen op ons aanbod. Als deze persoon graag bezoek van ons wil, maar niet in staat is om zelf het keuzeformulier in te vullen of ons te contacteren, kunt u hem of haar hierbij helpen.
Mocht u worden opgenomen, maar geen prijs stellen op bezoek van ons, dan kunt u dit ook aanduiden op het keuzeformulier. Wij respecteren uw wens. Maar het ingevulde formulier geeft naar de instanties en de overheid een indicatie van de aanwezigheid van protestanten in verzorgingsinstellingen.

Wettelijk recht

De ministeriële rondzendbrief van Minister De Saegher van 5 maart 1973 verordonneert dat ieder die in een ziekenhuis wordt opgenomen recht heeft op morele of godsdienstige bijstand van zijn/haar levensovertuiging naar keuze en dat dit aanbod expliciet moet worden gemaakt aan de patiënt bij opname. Ook voorziet de wet op godsdienstvrijheid dat personen die in een rust- en verzorgingsinstelling worden opgenomen en die zelf uitdrukkelijk te kennen geven dat zij levensbeschouwelijke bijstand naar eigen keuze wensen, hierin moeten worden voorzien. Zowel ziekenhuizen als rusthuizen moeten dus over een lijst beschikken van vertegenwoordigers van de erkende levensovertuigingen (http://www.pastoralezorg.be/34/wat-is-pastorale-zorg/wettelijk-kader).
In alle steden wordt in de protestantse vertegenwoordiging in ziekenhuizen voorzien door predikanten (als deel van het takenpakket vanuit de VPKB) en (sinds het ontstaan van de ARPEE) enkele evangelische voorgangers.
Sinds 2004 ziet de ARPEE-commissie aalmoezenierschap in verzorgingsinstellingen toe op de toenemend evenredige toekenning van aalmoezenierschappen aan VPKB en FS mensen, die door de commissie worden gescreend op bekwaamheid en pluralistische ingesteldheid om ter officiële aanstelling te worden voorgedragen aan de Centrale Raad van de ARPEE.

Naast deze landelijke situatie is er nog de bijzondere voorziening in de steden Antwerpen en Brussel.
In de stad Antwerpen zijn er 50 rust- en verzorgingstehuizen, waarvan 18 vallen onder het Zorgbedrijf van het OCMW, en 14 ziekenhuizen, waarvan 9 behorend tot het Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA). OCMW en ZNA hebben sinds de jaren 1990 elk één halftijdse protestantse pastor in loondienst, die onderling de 27 betreffende instellingen (ziekenhuizen en rusthuizen) geografisch hebben verdeeld. Deze betaalde posten zijn vrucht van de goede oecumenische samenwerking in de stad en mogelijk dankzij de bestaande seculiere koepels van verzorgingsinstellingen. In het Universitair Ziekenhuis Antwerpen werkt sinds 2003 een protestants pastoraal werkster deeltijds op prestatiebasis en sinds 2008 in vast dienstverband. De andere, vrije instellingen (katholiek en anderszins privé) in Antwerpen zijn toegewezen aan plaatselijke predikanten, voorzover er met die instellingen contacten zijn gelegd.
Voor aalmoezenierschap in een twintigtal Brusselse verzorgingsinstellingen is sinds 2006 de predikant van Anderlecht door zijn gemeente twee dagen per week vrijgesteld. Deze vrijstelling zal door de kerk van Anderlecht worden overgedragen op zijn opvolgend predikant.

Zij die in Antwerpen en Brussel voor het aalmoezenierschap zijn vrijgesteld, werken naast hun bezoekwerk (op aanvraag door patiënten en residenten) structureel aan hun zichtbaarheid in de instellingen via deelname aan commissies en aan structureel multidisciplinair en interlevensbeschouwelijk overleg. Hun plek moet echter, samen met de collega’s, continu worden bevochten en vorm gegeven.

Mensen die in verzorgingsinstellingen vragen om een protestants-evangelische pastor of aalmoezenier zijn nog veelkleuriger dan de vele protestantse en evangelische denominaties van VPKB en FS. Naast betrokken gemeenteleden bezoeken we namelijk nog allerhande mensen die om allerlei reden vragen om een protestants pastor: mensen van andere afkomst, vluchtelingen, daklozen, (ex-)gedetineerden, nieuwsgierigen, zoekenden, bejaarde Duitse soldatenechtgenotes en contacten van de PSC’s.

Dit aanbod aan rand- of niet-meer-kerkelijk publiek en de plek in het levensbeschouwelijk zorgteam vormt een waardevolle wijze van presentie van de protestantse gemeenschappen in de maatschappij, op plekken waar mensen zo geconfronteerd worden met vragen van leven en dood dat zij gerust “huizen van zingeving” kunnen worden genoemd.

Petra Schipper
Contactpersoon VPKB-vleugel NederlandstaligeARPEE-commissie aalmoezenierschap in verzorgingsinstellingen,
.