Mens voor de mensen zijn: Open vergezicht

Uitzending woensdag 13 januari 2010
VRT/Radio 1 - 20u04
door Frank Marivoet

Het begin van een nieuw jaar nodigt ons uit
even bezig te zijn met dat begin,
met dat nieuwe, dat "open vergezicht".

Aan het begin van deze eerste uitzending van dit jaar, wens ik u in naam van de medewerkers van de Protestantse Omroep en van mezelf een geslaagd nieuw jaar toe. Moge 2010 voor u en al wie u dierbaar is, een jaar worden van vrede, vreugde, vriendschap en voorspoed met heel veel menselijke warmte en tedere nabijheid!

De feestdagen zijn voorbij, het nieuwe jaar is begonnen. We staan weer met twee voeten op de grond. Hier en daar nog een nieuwjaarsdrink, maar verder verloopt het leven weer volgens het vertrouwde patroon. De kerstversiering verdwijnt weer voor een jaar. We houden alleen nog de wensen en voornemens over die we voor onszelf hebben geformuleerd en anderen hebben toegewenst.

Wensen en verwachtingen: ze komen voort uit onze dromen en ons verlangen naar een betere wereld waar het goed zal zijn voor alles en voor iedereen. Een nieuw jaar is altijd een soort mijlpaal in het leven. Waarom zou 2010 niet een nieuwe start kunnen zijn, een jaar dat beter en anders wordt?

Een nieuw begin betekent ook even halt houden, stilstaan bij hetgeen voorbij is, evalueren vooraleer weer aan de slag te gaan. We maken plannen, wikken en wegen mogelijkheden en voor-uitzichten. Zo komen lang verwachte dingen ineens veel korterbij: een huwelijk of de geboorte van een baby. Wat tot nu toe achter die kaap van het nieuwe jaar veraf leek, wordt dan toch waar: een verhuizing, een pensionering, een nieuwe relatie, een andere job.

Maar ook buiten onze kleine wereld van elke dag koesteren we wensen die we in vervulling willen zien gaan, ook al weten we niet meteen wat te ondernemen om die te realiseren. We willen toch allemaal vrede, voor iedereen een dak boven het hoofd, genoeg eten en drinken, voldoende veiligheid. Of in enkele woorden samengevat: we wensen dat voor elke mens op deze wereld het pas begonnen jaar ook een goed jaar mag worden!

Over een paar dagen of weken blijft dat uitdrukkelijk wensen aan en voor elkaar achterwege. We doen weer gewoon. We worden gewoon aan het schrijven van de datum: met een "0" achteraan. Maar echte en diepe verlangens verdwijnen niet. Die blijven ongeacht het seizoen waarin we leven of het moment waarop we die formuleren. Het is goed om die wensen en verlangens te hebben en ons daarvan bewust te zijn.

De kracht die daaruit opborrelt kunnen we best gebruiken. Opkomen voor jezelf, voor je mening, voor je inzichten en plannen, een beetje assertiviteit, maar ook zich ontmoedigd voelen en terneergeslagen een stap achteruit zetten, hoort erbij. Het lijkt allemaal nogal ik-gericht of egocentrisch. Maar dit is niet helemaal juist. Onze wensen en verlangens mogen dan al wel een persoonlijk karakter hebben, helemaal uniek zijn ze niet. Daarvoor herkennen we teveel onze eigen wensen en verlangens in die van anderen.

Hetgeen ons uniek maakt als mens is het feit dat we kunnen liefhebben. We kunnen elkaar graag zien. Daarin verschillen we van alle andere levende wezens, de planten en de dieren. We zijn pas in staat tot die naastenliefde, die medemenselijkheid, dat elkaar graag zien, als we voldoende opkomen voor onszelf. We moeten eerst onszelf graag zien, onszelf ontdekken, aanvaarden en waarderen. Dan pas zijn we in staat tot echte naastenliefde, die medemenselijkheid waar we zo naar streven en verlangen.

Als in het leven van Jezus de Farizeeën hem meer dan eens trachten te strikken in zijn uitspraken, dan neemt Jezus op gebied van dat graag zien geen enkel woord of bewering terug. Ze vragen hem: Wat is het grootste gebod? Met andere woorden: Wat is de meest essentiële leefregel of richtingaanwijzer voor de mens om gelukkig te worden, waaraan moet een mens zich houden om zijn doel te bereiken? Jezus antwoordt hierop dat we God moeten laten God zijn en dat kunnen we door hem een plaats te geven in ons hebben en zijn. Dat is ons verstand en onze ervaring, ons geheugen en vooral ons hart. En zegt hij erbij - als tweede luik van zijn antwoord - dat we onze naaste of medemens zo graag moeten zien als we onszelf graag zien.

Nu klinkt dit 'zichzelf graag zien' in sommige oren wat overdreven. Het kan toch niet zo bedoeld zijn dat we onszelf eerst graag moeten zien vooraleer we in staat zijn anderen graag te zien. Liefde is toch onbaatzuchtig en betekent jezelf wegcijferen om zo te kunnen opkomen voor je naaste, wie die dan ook mag zijn: een eenzame buur in de straat of de dakloze na een ongeval of ramp veraf.

We overdrijven niet zo snel in het onszelf graag zien. Het risico bestaat er in dat we ons fixeren op slechts één facet en daardoor het geheel en dus het overzicht en de bedoeling uit het oog verliezen. Dàn blijven we steken in zelfverwennerij en houden we echte naastenliefde en medemenselijkheid veilig buiten schot. Ik met mezelf, dat is toch veel veiliger. Dan spelen we op bekend terrein, dat klinkt vertrouwd.

Voor die andere, eigenlijk toch een onbekende, zijn we een beetje bang, al merken we dat niet meteen. Angst is nooit een goede raadgever geweest, laat staan een springplank naar mensen rondom ons, kortbij in relatie en gezin, of wat verderaf op het werk, in de buurt, op straat, ergens op deze wereld.

Allemaal kampen we blijkbaar al eens met iets dat ons dwars zit, iets dat ons open vergezicht vertroebelt. In het leven is niet alles eenvoudig, loopt niet alles volgens plan. Er duiken dingen op die ons denken en doen gaan bepalen en die op de duur storend zijn. Ze laten ons niet meer los, te pas en te onpas zijn ze daar, leiden ons af, vermoeien ons. Een eerlijke en logische redenering wordt moeilijk. Het wordt complex. Het open vergezicht is ver te zoeken.

Bij het woord 'complex' wordt al gauw gedacht aan gevoelens en gedragingen die zodanig ergerlijk zijn dat een afspraak met de psychiater zich opdringt. We denken dan aan grootheidswaan of aanstellerij, overdreven schuchterheid of minderwaardigheid. Die bestaan natuurlijk ook en ondermijnen duidelijk het dagelijkse functioneren van wie ermee geplaagd zit.

Maar er zijn nog een berg andere complexen die we bij onszelf toelaten of aankweken. Ook die beperken het open vergezicht op onszelf, de wereld en de mensen.

Soms voelen we ons wel even hulpeloos als de blinde die op de stoep tegen slecht geparkeerde fietsen of vuilniszakken oploopt. Op tram of bus worden we nerveus als een moeder haar wenend kind niet kan getroost krijgen. Wie nogal gemakkelijk praat en hele verhalen afsteekt, trachten we te vermijden. Mensen die naar ons aanvoelen gemaakt doen of geaffecteerd spreken, liggen ons niet. En deze lijst kunnen we nog wel aanvullen.

Misschien hebben we dit niet altijd door, maar juist deze dingen maken het ons moeilijk. We komen niet toe aan medemenselijkheid, aan begrijpen en verdragen. Die anderen stoten ons wat af. Hoe komen we er dan toch dichterbij? Misschien ligt dit voor iedereen van ons een beetje anders, maar er zijn toch gemeenschappelijke trekjes. We kunnen niet tegelijk kiezen voor veiligheid en het contact met de andere verliezen. Dan blijven we steken in bekende afweermechanismen. Dan sluiten we onszelf op, zeggen van tevoren dat open vèrgezicht op dat nieuwe jaar op.

Leren leven met eigen onzekerheid en het verwerken van het vreemde dat andere mensen bij ons oproepen, vraagt tijd en is een kunst. Geen enkele kunst wordt zo maar verworven. Dit vraagt oefening en geduld. Daarom moeten we geduld hebben met elkaar maar vooral met onszelf. We moeten die eigen onzeker-heden en irritaties in vraag durven stellen. Spontane reacties die soms sneller zijn dan ons denken, moeten we durven natrekken op hun geldigheid en durven bezien in functie van hun waarde om het omgaan met elkaar een nieuw vèrgezicht te geven.

Dan zullen onze wensen, die we bij het begin van dit nieuwe jaar hebben bedacht en geformuleerd ook realistisch zijn en haalbaar. Ze blijven dan niet langer woorden en zinnen die we herhalen omdat anderen ons die zo knap hebben voorgezegd. Daar houdt het ook niet op.

Eén januari is het begin van een nieuw jaar.

Elke morgen is het begin van een nieuwe dag, is het begin van al wat dan nog komen zal. Mogen alle dagen vele kansen inhouden en mogelijkheden om die te realiseren, dan wordt 2010 beslist een complexvrij nieuw jaar mèt een open vèrgezicht!

Wilt u graag de teksten van al onze radio-uitzendingen ontvangen? Neem dan een jaarabonnement voor:

• alle teksten t.t.z. 20 stuks, 2 per maand, want er zijn géén uitzendingen in de maanden juli en augustus. Dan verwach ten wij van u 13,50 EUR op onze rekening met de vermel ding "Alle Teksten".
• mocht u echter alleen de teksten van het "Radiopastoraat" (dus 10 stuks, 1 per maand) willen ontvangen, dan ver wachten wij 8,25 EUR op onze rekening met de vermelding "Teksten Radiopastoraat".

Overschrijving op PCR. 000-0630633-36 van de Protestantse Omroep, 1050 Brussel,
STEUN HET WERK VAN DE PRO MET UW BELANGSTELLING EN GIFTEN!

Verantw.Uitg.:F.Marivoet, C.Meunierstraat 85/0002, 3000 Leuven
Secr.H.Sinnaghel - Oudstrijdersplein 15/101 - 8430 MIDDELKERKE Tel.: 059/30.84.33