Een Palestijnse Christelijke roep om Verzoening.

Aandacht voor onze Palestijnse broeders en zusters.

Afgelopen maand januari deed ik mee aan een studiereis naar Israël/Palestina met als thema: dialoog in het Heilige Land. Gedurende tien dagen mochten we kennis maken met tal van mensen, joden, christenen en moslims, die het gesprek met elkaar niet willen opgeven en dat ondanks de vaak zeer gespannen politieke en sociale situatie in Israël/Palestina. Het is tijdens deze reis dat we ook kennis maakten met de kleine maar zeer trouwe en gevarieerde groep van Palestijnse christenen. Zij zijn met een krappe 2 % een minderheid in het land. In 1948 was dat nog 10 %. De moeilijke situatie maakt dat velen emigreren naar de Verenigde Staten en Europa. Het is dan ook duidelijk dat zij met andere ogen kijken naar de ontwikkelingen sinds 1948. Daar waar velen hier in het Westen de stichting van de staat Israël als een godswonder beschouwen, beseffen de christenen in Palestina dat aan dit wonder ook een schaduwzijde verbonden is. Zij behoren immers tot de groep van mensen die uit hun huizen verdreven werden en wiens land op andermans naam kwam te staan. Zij woonden in de dorpen die werden verwoest in 1948, zij zijn het wiens kinderen vandaag proberen het land te verlaten uit pure wanhoop. Zijn er lichtpunten te vinden aan deze donkere schaduwzijde van Israël/Palestina? Gelukkig wel. Wij ontmoetten er bijzondere mensen, lichtende voorbeelden. Mensen die ondanks de vaak onmenselijke situatie willen blijven geloven dat leven in vrede ook in dit land mogelijk is. Mensen die weigeren de ander als onmens te beschouwen. In dit artikel vestig ik graag de aandacht op dr. Naim Ateek, Palestijns anglicaans priester en Arabisch burger van Israël. Hij is de oprichter en directeur van Sabeel *, een oecumenisch theologisch centrum voor Palestijnse bevrijdingstheologie in Jeruzalem. In 2008 schreef hij een opmerkelijk boek A Palestinian Christian Cry for Reconciliation.** Hieronder licht ik daaruit graag enkele hoofdlijnen. Ten eerste mag je N. Ateek tellen onder de bevrijdingstheologen. Zijn theologie is dan ook contextueel bepaald en in zijn werk vind je naast theologie ook informatie over en interpretatie van de huidige politieke en sociale situatie waarin hij leeft. Deze informatie is voor ons, die vaak van buitenaf de situatie beoordelen, van onschatbare waarde. Natuurlijk is het een gekleurde visie, namelijk de visie van hen die de situatie beleven en vaak ondergaan als onrechtvaardig en onmenselijk. Als lezer moet je het hart hebben hiernaar te horen want het is in de beleving van deze onderdrukking dat N. Ateek zoekt naar de God zoals Hij die in Christus leerde kennen als een barmhartige, ruimhartige en genadige God, die mensen bevrijdt en rechtvaardigheid vraagt. Deel I van het boek spreekt over deze context. In het tweede deel schrijft Ateek over verschillende Bijbelse visies op het Land, een exclusieve en een inclusieve visie. Bij de eerste hoort een duidelijk ander Godsbeeld dan bij de tweede. Ateek kiest voor het godsbeeld zoals hij dat ontdekt in het profetenboekje Jona. Deze profeet is volgens hem de eerste Palestijnse bevrijdingstheoloog. De essentie hierbij is dat het volk van God niet beperkt is tot Israël. God ziet evenzeer om naar Israël vijandige volken. Gods heil beperkt zich dan ook niet tot het land Israël maar richt zich op de ganse wereld. Een inclusieve theologie dus. Daarnaast onderscheidt Ateek twee Messianistische opvattingen binnen het vroege jodendom, de één volgt de lijn van de zoon van David, een assertieve en strijdvaardige lijn, de ander is de lijn van de lijdende knecht des Heren die hij opvat als een kritiek op de eerste. Beide lijnen komen we ook tegen in het Nieuwe testament, waarbij Jezus zelf duidelijk kiest voor de lijn van het lijden en de overgave. Wanneer kerken de eeuwen door hebben gekozen voor de Davidische lijn als rechtvaardiging voor oorlog en geweld, dan stelt Ateek dat de weg van geweld bij voorbaat dood loopt. Ateek verwerpt het gebruik van alle geweld, zowel het georganiseerde geweld van de staat Israël wanneer die Palestijnen uit hun huizen en van hun land verdrijft, als het geweld van de Palestijnen en dan met name de zelfmoordaanslagen. Hij roept christenen op om resoluut aan te sluiten bij de geweldloze lijn van verzet tegen alle onrecht in het land omdat dit de weg is die ook Jezus ging. Een hoofdstuk over de status van Jeruzalem sluit dit tweede deel af. Ateek onderscheidt ook met betrekking tot Jeruzalem verschillende Bijbelse visies en geeft voorbeelden van exclusieve en inclusieve teksten. Hij sluit af met een zicht op het Nieuwe Jeruzalem als een stad die toebehoort aan alle volken. Geen volk en geen religie mag Jeruzalem claimen voor zichzelf. Ateek interpreteert de heiligheid van Jeruzalem als de tolerantie en het samen-leven in die stad van God. In het derde deel gaat Ateek terug naar de realiteit van Israël/Palestina en zijn hoop voor de toekomst van het land. Alhoewel Sabeel steeds droomde van één staat waar Israëli’s en Palestijnen met gelijke rechten naast elkaar zouden wonen, lijkt de twee-staten oplossing op dit moment het enig haalbare. Jeruzalem zou een apart statuut moeten krijgen waarbij de Oude Stad beschermd zou worden als heilige plaats voor de drie godsdiensten, jodendom, christendom en islam. Ateek ziet mogelijkheden in een confederatie van beide staten, eventueel uitgebreid tot andere landen in het Midden Oosten. Het laatste hoofdstuk besteedt Ateek aan de opdracht aan allen om te zoeken naar vrede en verzoening. De wereldleiders roept hij op om de onrechtvaardigheid van de Israëli’s te stoppen. De Palestijnse vrouwen mogen de mannen voorgaan in het geweldloze verzet en de vredesopvoeding van de kinderen zodat zij de oorlog niet meer leren. Maar vrede alleen is niet genoeg. Er moet een proces van heling en verzoening op gang komen waarbij vergeving een centrale plaats in neemt. Christenen hebben hierbij op grond van hun geloof in Christus, een belangrijke rol te vervullen namelijk om verzoening te bevorderen tussen grote groepen mensen aan beide zijden. Gerechtigheid is hierbij de sleutel die de deur naar vrede, vergeving en verzoening opent. Alhoewel het werk van Ateek (nog) niet in het Nederlands beschikbaar is, meen ik dat we als Europese christenen niet voorbij mogen gaan aan de dringende oproep die ervan uitgaat. Enerzijds horen we hierin de schreeuw van medemensen om hun lijden serieus te nemen en mee te strijden voor gerechtigheid anderzijds worden christenen hier opnieuw bepaald bij de bijzondere kracht en inspiratie die uitgaat van Jezus Messias die ons doorheen zijn sterven en opstaan op de weg zet van gerechtigheid, vrede en verzoening. In Hem is het mogelijk oog te hebben voor het recht van Israëli’s en Palestijnen, joden, christenen en moslims, op een menswaardig bestaan in het Land dat als geen ander verbonden is met Gods eigen droom van Vrede voor alle mensen. Dezelfde oproep kwam ook tot ons in het document Uur van de waarheid, het geloofsdocument dat Palestijnse christenen eind vorig jaar aanboden aan de Kerken en waaraan ook N. Ateek zijn medewerking verleende. Daarover leest u in de volgende Kerkmozaïek zeker meer.

Bron: Judith van Vooren

* zie voor meer informatie: www.sabeel.org

** N. Ateek, A Palestinian Christian Cry for Reconciliation. Orbis Books, New York, 2008.