Naar aanleiding van de commentaren op de recente onthullingen van seksueel misbruik binnen de Rooms-Katholieke Kerk moet mij als theoloog van protestantse signatuur toch één en ander van het hart.
Vooral het artikel van Bert Claerhout in de weekendkrant bevestigt de heersende blindheid voor de werkelijke oorzaken van de hedendaagse verwarring en malaise waarin de christelijke levensbeschouwing verkeert. De christelijke moraal van Romeinse snit is gebouwd met hiërarchisch machtsdenken, alsof deze naadloos bij de bedoelingen van en de kern van de Bijbelse verkonding aansluit. Het geloof in de aanwezigheid van God maakt alle mensen juist tot gelijken en een moraal toegespitst op de beteugeling van de vleselijke geneugten blijkt zich, in het kader van ongelijkheid, steevast te ontladen tegen de zwaksten. Je begrijpt: de kern van het probleem is het volgehouden machtsdenken binnen de R.K. dat niets te maken heeft met de core business van het christendom. Ik pleit dan ook voor een verregaand zelfonderzoek in plaats van de onschuld van ‘bevlogen’ kerkleiders te blijven aanwenden als schaamlapje voor hun wereldvreemdheid. Het siert de gezagsgetrouwe hoofdredacteur van Kerk en Leven overigens dat hij werkelijk gelooft dat het christendom allang was ten onder gegaan indien de kerk – naar ik aanneem de Roomse kerk – het niet zolang had belichaamd. Maar misschien is het tegendeel even waar: ondanks de kerk is het christendom nog niet dood.
Reeds in den beginne, tijdens de eerste twee eeuwen van de christelijke kerk, richtte de apostolische traditie zich resoluut tot de uitwendige tekenen die werden vastgelegd in canon, geloofsleer en successie. Andersdenkenden werden verloren verklaard en mensen die een andere interpretatie van de figuur van Jezus verkondigden – zoals Marcion en de gnostici – werden overboord gegooid. Het is in het licht van de verdere ontwikkeling van de ‘ware’ kerk niet toevallig dat vele heresieën een pleidooi waren voor gelijkwaardigheid van man en vrouw en – door toedoen van hun overtuiging dat de godheid zich woning maakt in het menselijk lichaam – er volgens hen geen sprake kan zijn van vleselijke verdorvenheid. De ‘goede’ god van de apostolische vaders bleek ten aanzien van de ketters vlot van gedaante te veranderen en in de huid van een moordzuchtige demon te kruipen. De apostolische successie met haar exclusief karakter heeft het gehaald en legitimeerde haar macht door middel van een eclectische greep uit de veelheid van geschriften die de ronde deden. De christelijke kerk ontaarde in het tegendeel van een gemeenschap van liefde en gelijkwaardigheid. Nu de metafysische bovenbouw allang is verdwenen, claimt de christelijke kerk nog steeds een zekere onfeilbaarheid inzake geestelijk welzijn. Er zijn evenwel voldoende uitwendige tekenen waar te nemen om deze crisis aan te wenden en, na ernstig zelfonderzoek, eindelijk komaf te maken met de institutionele wildgroei die de kern van de christelijke boodschap geweld aandoet. Niet de inzichten maar de absolutering ervan, niet het sacrale maar de toe-eigening ervan, niet de moraal maar de onveranderlijkheid ervan, zijn ongeloofwaardig. Uit schrik dat de waarheid verloren zou gaan, stapelt men de ene leugen op de andere. Uiteindelijk getuigt dit van weinig vertrouwen in de door hen verkondigde godheid. Daarom roep ik alle christelijke kerken op te beantwoorden aan de door hen hoog in het vaandel geheven waarden als deemoed en ontlediging. ‘Wordt zwervers’ staat ergens in het gnostische geschrift dat het Evangelie volgens Thomas heet - dat door de apostolische traditie ten andere diep in het woestijnzand werd begraven -, misschien kom je onderweg tot jezelf en vindt je waar je al eeuwen krampachtig naar zoekt: liefde, niet exclusief in de kring der uitverkorenen, maar inclusief in je eigen hart.
Johan Temmerman, Gent
(Doctor in de protestantse theologie)
Franstalige versie: protestanet.be