Keizer Karel en Gent (1500-1558)

Op 24 februari 1500 werd in het Prinsenhof te Gent een prins geboren, die als Karel werd gedoopt. Later regeerde hij als Karel V, en vanaf 1520, als Keizer Karel over de Westerse wereld.

De stad Gent herdenkt de 500ste verjaardag van deze geboorte binnen haar muren met een reeks feestelijke manifestaties, die niet zozeer bedoeld zijn als een hulde aan de legendarische Habsburger, dan wel een promotie voor de Arteveldestad om hiermee de overgang naar het jaar 2000 meer luister te geven.

Keizer Karel kwam regelmatig in aanvaring met zijn geboortestad. Aan de manier waarop hij in 1540 een opstand onderdrukte hielden de Gentenaars hun spotnaam 'Stropdragers' over, terwijl zijn vaak meedogenloze wijze om aanhangers van het lutheranisme en van andere vormen van het protestantisme te vervolgen, talrijke slachtoffers maakte in onze gewesten.

Keizer Karel en Gent De reformatie vertrok vanuit de nieuwe ontwikkelingen in de wetenschap en vormde de weerspiegeling van de opkomende handel en nijverheid die later de basis zou leggen voor het kapitalisme.
De Contrareformatie o.l.v. Keizer Karel en later zijn zoon Filips II verdedigde de macht van de Habsburgse adel en van de Kerk.
Het was vooral de verpauperde bevolking van boeren en arbeiders die in opstand kwam en een einde wilde maken aan de miserie en de terreur van de inquisitie.
In 1540 schreef Keizer Karel nieuw belastingen uit. Hij moest geld hebben voor zijn onzinnige oorlog met Frankrijk, zijn oorlogen in Italië en nog wat andere verkwistingen.
Keizer Karel trok met nauwelijks verholen sadisme naar Gent om de opstandige stad neer te slaan. Vijftig hoogwaardigheidsbekleders moesten in rouwgewaden blootsvoets Keizer Karel tegemoet treden met een strop om de hals, negentien onder hen werden opgehangen.
Keizer Karel stelde ook een einde aan de heerschappij van Gent over Vlaanderen (de bronzen klokke Roeland werd naar beneden gehaald).

Ten tijde van Keizer Karel was Gent een spil van godsdienststrubbelingen. Hieronder volgt een chronologie:

1521	Bijbels en reformatorische literatuur waren in omloop en er ontstonden al vlug groepjes bijbellezers. De vrijdagmarkt werd het toneel van boekverbrandingen en even later van terechtstellingen.
1530	Werd voor het eerst een protestant terechtgesteld. De bijbel lezen was verboden voor een leek.
1535	Het doperdom, voornamelijk vluchtelingen uit West-faalse Munster, vestigde zich in Gent.
1538	De doopsgezinden werden grotendeels uitgeroeid.
1545	De eerste aanwijsbare predikaties door Jacob de Coninck (Regius), een voormalige Gentse monnik. Verder zijn er weinig bronnen van die tijd.
1550	Heropleving van protestantisme door impulsen uit de vluchtelingenkerken. Er waren 2 strekkingen, de dopers en de gereformeerden die de invloed van de calvinisten ondergingen. De repressie herbegon; de inquisitierechtbank van Pieter Titelmans! Doopsgezinden werden het hardst aangepakt. Ze werden verbrand of als ze berouw betoonden onthoofd of verdronken. Ook werden protestanten opgeknoopt; vooral de galg van Mariakerke was berucht; een andere straf was levend begraven worden. Ondanks de lugubere straffen nam de expansie van het protestantisme toe, vooral de dopers waren moedig.
1560	Het calvinisme vormt een echte ondergrondse tegenkerk (gesteund door de lagere adel). Het eedverbond van edelen bood een smeekschrift aan (dat werd ingewilligd) en daardoor kwam er een massale terugkeer van bannelingen en vluchtelingen uit Nederduitse vluchtelingenkerken van Engeland en Duitsland.
1562	De Antwerpse calvinistische predikant Joris Wybo hield in 1562 vergaderingen in Gent.
1565	Op 1 mei van dat jaar kwam er enige organisatorische samenhang tussen de verschillende protestantse groeperingen met een gezamenlijk verzoekschrift tot gevolg, dit om predikaties niet te verhinderen.
1566	Bespreking oprichting van een consistorie op het landgoed van Dierik Jooris te Wondelgem. Vooral leden uit de hoogste sociale klasse (zij hielden zich ver van de beeldenstorm). Toen ook begonnen de hagenpreken in Gent door Nicasius van der Schueren en Herman Moded, toen een toonaangevende predikant in de Gentse regio, belangrijk voor de erkenning van het Calvinisme in Gent. Hij ijverde sterk voor de erkenning van het calvinisme. De beeldenstorm werd vermoedelijk voorbereid ten huize van Lieven Onghena na een grote preek bij het kartuizerklooster op de Rooigem. Op 22 augustus brak de storm los onder leiding van de rederijker Jan Onghena en zijn broer Lieven. Op enkele dagen tijd werden 8 kerken, 25 kloosters, 10 hospitalen en 7 kapellen geteisterd. Een groot gedeelte van het Gents kunstpatrimonium is er in gebleven. (o.a. twee panelen van Hugo van der Goes, de enige Gentse onder de Vlaamse primitieven) Komst van Pieter Datheen (Dathenus) in Gent. 1566 Synode in Gent (16 strijdlustige Waalse en Vlaamse predikanten bijeen). De overheid weigerde elke medewerking. Na lang aandringen kregen de hervormden enige toegevingen en mochten ze een tempel bouwen (deze werd weer verwoest in 1567) en er werd begraven op het Peerdenkerkhof (zoals de katholieken het spottend noemden).
1567	Hertog Alva doet zijn intrede in Brussel
1576	Het Verdrag van de Pacificatie werd ondertekend op het Gentse stadhuis (een hoogtepunt in het leven van Willem van Oranje.
1577 - 1584	In deze periode slaagden de Geuzen er in om in Gent een vrije republiek te stichten onder leiding van Rijhove en Hembyze (gedragen door een coalitie tussen calvinisten en diegenen die de oude privileges en het regime van voor 1540 terug wilden). Er werd hard werk gemaakt van de versterking van de stad. De katholieken werden met ijver gepest. Willem van Oranje wilde tolerant zijn, maar de oorlog met Spanje maakte dat onmogelijk.
1584	Gent werd op de knieën gedwongen door de hertog van Parma, Alexander van Farnese. 20.000 Protestanten verlieten de stad. Bloedplakkaten werden uitgevaardigd en mensen werden terechtgesteld; later niet meer ter dood veroordeeld maar verbannen.

Tussen 1530 - 1595 werden in Gent in totaal 252 doodvonnissen voltrokken
Na 1697 kwam het niet meer tot terechtstellingen en werd men toleranter; Jozef II tolerantieedict.
Totale vrijheid werd verkregen na 1815, na de slag van Waterloo en de kerkelijke gemeente van Gent werd georganiseerd door de officiële benoeming van ds. Albert Goedkoop.

Bron: ds.M.Loos - Kerkbode Gent Rabot

Terechtgestelden te Gent

Wegens "Protestantisme"

Joos de Backere verbrand op 29 november 1530
Willem Mulier onthoofd op 15 juli 1535
Arent de Jaeqhere onthoofd op 19 juli 1535
Jan van_Gendtbrugghe onthoofd op 19 juli 1535
Lieven van de Walle onthoofd op 5 juni 1536
Jenijn van Reechove onthoofd op 12 juni 1536
Sanders Huubert verbrand op16 juni1536
Jacob du Celleir onthoofd,1537 of 1538
MahieuWaghens verbrand op15 augustus1538
Joos de Vos onthoofd op 27 maart 1545
Joos de Pape onthoofd op 27 maart 1545
Jan de Bucq onthoofd op 9 mei 1545
Anna van de Velde levend begraven op 9 mei 1545
Clays van Bampoele onthoofd op 9 mei 1545
Mathieu de le Becque verbrand op 27 september 1549
Lievin Claus onthoofd op 27 september 1549
Joos Cockuut verbrand op 27 september 1549
Margriete van den Berghe verbrand op 11 april 1551
Goris Cooman verbrand op 11 april 1551
Naenkin Bornaige verbrand op 11 april 1551
Wouter van de Weyere verbrand op 11 april 1551
Hans Bufkin verbrand op 9 juli 1551
Hans van Overdam verbrand op 9 juli 1951
Pieter van den Hende verbrand op 11 juli 1551
Willem de Camp verbrand op 11 juli 1551
Jacob Currick onthoofd op 11 juli 1551
Willem de Brouwere onthoofd op 11 juli 1551
Gillis de Gusseme verbrand op 21 juli 1551
Liesbette Pierssins verbrand op 21 juli 1551
Pieter van Olmen verbrand op 27 juli 1551
Cornelis Clayssone verbrand op 17 februari l553
Willem van Leuven verbrand op 17 februari 1553
"een anabaptist uit Kortrijk" verbrand op 27 juli 1553
Lieven Verreken verbrand op 15 september 1553
Pieter Neert verbrand op 19 januari 1554
Lievine Ghyselins verbrand op (?) 14 februari 1555
David van der Leyen verbrand op (?) 14 februari 1555
Oste van de Kathelyne verbrand op 27 april 1555

Bron: Folder "Rechtzetting - Keizer Karel Herdenking"

Protestantse Kerken België

Artikels in deze categorie:

Keizer Karel en Gent (1500-1558)

Terechtgestelden te Gent