Johannes Calvijn (1509-1564)

Jean Cauvin (verlatiniseerd tot Johannes Calvinus > Calvijn) wordt op 10 juli 1509 geboren. Zijn vader is eerste notaris van het Domkapittel van Noyon en weet als zodanig vrij gemakkelijk voor zijn begaafde zoon geld (in de vorm van prebenden en beneficiën) los te krijgen om hem in staat te stellen om in Parijs te gaan studeren aan het beroemde Collège de Montaigue waar hij op 19 jarige leeftijd zijn licentiaat in de ‘vrije kunsten’ behaalt. Overeenkomstig de wens van zijn vader (hìj wel) gaat hij rechten studeren in Orléans en Bourges. Doctor in de Rechten wordt hij in 1533. In zijn vrije tijd beweegt hij zich in humanistische kringen en ook zijn eerste publicatie ademt geheel de humanistische geest. Het handelt over De Clementia van Seneca.

Onduidelijk is wanneer Calvijn precies 'protestant' is geworden. Het zal bij hem wel geleidelijk zijn gegaan, zeker ook omdat humanisme en reformatie lange tijd erg sympathiek tegenover elkaar stonden. In elk geval is het zo, dat zijn kerkelijke voorkeur rond de tijd van zijn afstuderen moet uitgekristalliseerd zijn, want op 1 november 1533 houdt de nieuwe rector van de Parijse universiteit en goede vriend van Calvijn, Nicolas Cop, zijn inaugurele rede voor het verzamelde hooglerarencorps en andere hoogwaardigheidsbekleders. De inhoud van deze redevoering is duidelijk evangelisch (= protestants) geïnspireerd en er worden impliciet een aantal door de paus veroordeelde opvattingen van Luther in verdedigd. Er dreigt een arrestatie en de rector moet vluchten. Calvijn vlucht met hem mee, want al gauw wordt bekend, dat hij degene is, die de redevoering van de rector voor het grootste deel heeft geschreven.

De formele breuk met de rooms-katholieke kerk komt er, wanneer hij in 1534 zich naar Noyon begeeft om zijn prebenden en hun opbrengst vaarwel te zeggen. Zonder inkomen leidt hij enige jaren een zwerversleven, preekt in kelders en grotten her en der in Frankrijk, tot een nieuwe vervolgingsgolf hem doet uitwijken naar Zwitserland. Onderwijl studeert hij als een bezetene theologie en publiceert de eerste editie van een werk van wereldhistorische betekenis voor het protestantisme: de Institutie, een eenvoudige in heldere en logische taal geformuleerde uiteenzetting van de christelijke leer. In een bijgevoegde brief, gericht aan koning Frans I, van Frankrijk vraagt hij om precies clementie voor de 'protestanten'.

Tegen zijn zin wordt hij predikant in Genève en groeit daar uit tot één van de vooraanstaande leiders van de reformatie, m.n. uitblinkend in het bedenken van passende structuren voor de nieuwe kerk. Ook sticht hij daar een theologische academie, waar het 'kader' wordt gevormd voor de kerken van de reformatie in geheel Europa, Engeland, ja tot in Amerika toe. De Nederlandse hervormers als Petrus Datheen, Guido de Brès, Herman Moded en later ook Marnix van St. Aldegonde zijn op deze academie geschoold. Ook de hervormer van Schotland: John Knox en één van de opstellers van de Heidelbergse catechismus: Caspar Olevianus.

Ik denk dat dit korte beeld van de twee belangrijkste reformatoren kan volstaan. Het zij duidelijk: Calvijn is een reformator van de tweede generatie, staande op de schouders van Luther, trekt hij voornamelijk lijnen door.

Bron: ds. D.Wursten - Wat is protestantisme? Een persoonlijke visie.