Protestantse Kerken België | William Tyndale (1494 - 1536)

Huis van het Protestantisme |  contact |  organigram

William Tyndale (1494 - 1536)

Waar en wanneer William Tyndale werd geboren, is niet met zekerheid te zeggen. Men is het er in het algemeen over eens dat hij in 1494 in het graafschap Gloucestershire het levenslicht zag en in het dorpje Stinchcombe zijn prille jeugd doorbracht.

Zijn familie is niet onbemiddeld en kan de jonge William laten studeren in Oxford waar hij in 1515 het diploma "Magister Artium" behaalt.
Hij geeft zijn voornemen te kennen om priester te worden en keert terug naar Oxford om theologie te studeren. In 1517 - hetzelfde jaar dat Luther zijn 95 stellingen tegen de aflaat op de deuren van de slotkerk van Wittenberg spijkert - wordt hij priester gewijd.

In Oxford onthalen de studenten de ideeën van Luther met sympathie, waardoor ze zich het ongenoegen van de geestelijkheid op de hals halen. Tyndale ondervindt dat hier geen ideale sfeer heerst om theologie te studeren en laat zich inschrijven aan de universiteit van Cambridge. Daar stelt de overheid zich milder op tegenover de nieuwe leer. Erasmus was er van 1511 tot 1514 professor in de godgeleerdheid geweest en in 1516 had hij er de eerste druk van het Nieuwe Testament in de originele Griekse tekst uitgegeven.

Bij het bestuderen van het Nieuwe Testament beseft Tyndale hoe ver paus en bisschoppen afgeweken zijn van de leer van Christus. In 1522 heeft hij genoeg van de dorre, onvruchtbare bijbeldiscussie en hij verlaat Cambridge om zich te wijden aan het onderwijs en de verkondiging van het woord van God.

Hij reist af naar Little Sadbury waar hij privé-leraar wordt van de kinderen van Sir John Walsh, een gewezen raadsheer aan het hof van Hendrik VIII. Tijdens een avondmaal ten huize van Sir John haalt hij zich de woede op de hals van prominente, hooggeplaatste kerkleiders door te verklaren dat het Engelse volk in staat moet kunnen zijn om de bijbel te kunnen lezen in de volkstaal.
Het incident is zo ernstig dat Sir John zich verplicht ziet een einde te maken aan Tyndale's opdracht.

Hij krijgt een aanbevelingsbrief mee voor de bisschop van Londen Cuthbert Tunstall. Tyndale bepleit daar vruchteloos zijn voornemen om een bijbel in de volkstaal te drukken.
Tijdens zijn verblijf in Londen maakt hij kennis met een lakenkoopman die de nieuwe leer gunstig gezind is. Zo komt hij aan de weet dat er vanuit de Duitse hanzesteden Lutherse boeken worden gesmokkeld naar een aanlegplaats aan de Thames. Tyndale komt tot het besef dat het praktisch onmogelijk is in Engeland een bijbel in de volkstaal te drukken.
In Duitsland is de boekdrukkunst verder gevorderd dan in zijn vaderland. Daarom besluit hij naar Hamburg af te reizen. Voor zijn vertrek doet hij een uitspraak die voor de rest van zijn leven zijn leidmotief zal worden: "Indien God mijn leven spaart, zal over luttele jaren een boerenjongen aan de ploeg meer weten over de Schrift dan de paus".

Omdat het noorden van Duitsland zich zeer tolerant tegenover het Lutheranisme opstelt, kan Tyndale er aan het werk gaan zonder zich over zijn veiligheid zorgen te maken. Het duurt niet lang of zijn bijbels worden met duizenden clandestien naar Londen verscheept en verkocht. Tyndale's werk kent zo'n bekendheid dat de Engelse overheid ingrijpt en spionnen naar het vasteland stuurt om, samen met keizerlijke agenten, de ketter Tyndale op te sporen en aan te houden.
Ondertussen verlegt Tyndale zijn activiteiten naar Keulen en dit om praktische redenen. Daar kan hij op het nippertje ontkomen aan zijn belagers en vlucht hij naar Worms om zich later in Marburg te vestigen.

In 1529 heeft Tyndale een definitief verblijf in Antwerpen, omdat hij daar naar eigen zeggen de reformatie het best kan dienen. Zijn vrienden in Hamburg zijn hierover zeer ontgoocheld en zien hem met lede ogen vertrekken.

Keizer Karel kondigt verscherpte maatregelen aan in de Nederlanden en de nieuwe kanselier van Engeland Thomas More laat al de werken van Tyndale op de zwarte lijst zetten. Een aantal studiegenoten en collega's van Tyndale worden opgepakt en sterven op de brandstapel.

De nieuwe raadsheer van Hendrik VIII, Thomas Gromwell, stuurt een agent naar Antwerpen om te proberen Tyndale over te halen naar Engeland terug te keren.
Tyndale weigert het aanbod, omdat hij vroeger duidelijk de zijde heeft gekozen van de tegenstanders van Hendriks huwelijk met Anna Boleyn.
Hij blijft in Antwerpen voortdurend verder werken aan zijn vertalingen en reformatorische geschriften. Ook bezoekt hij geregeld landgenoten en sympathisanten van de nieuwe leer.
Een bevriend koopman Thomas Poyntz van wie we later nog zullen horen, geeft Tyndale een veilig onderkomen in het Engels Koopmanshuis in Antwerpen omdat het er steeds gevaarlijker wordt voor de aanhangers van de nieuwe leer.
Uiteindelijk wordt Tyndale verraden door een landgenoot, Henry Phillips, een aan lager wal geraakte student van Oxford. Met de hulp van soldaten van het Spaans garnizoen lokt hij Tyndale in de val. Dezelfde dag nog wordt Tyndale naar het kasteel van Vilvoorde gebracht.
Het werd in opdracht van Wenceslas, hertog van Brabant, in 1374 gebouwd volgens de plannen van de Bastille in Parijs. De architect was Adam Gherijs die ook de plannen tekende voor de kerk van O.L.V.-van-de-goede-Hoop, de hoofdkerk van Vilvoorde.
Ofschoon het in 1521 reeds veel tekenen van verval vertoont, besluit Karel V het te gebruiken als staatsgevangenis voor de hele Nederlanden. Aanvankelijk worden er misdadigers van gewoon recht in opgesloten, maar nadien wordt het ingeschakeld in de meedogenloze repressie tegen de ketterij.
De ruïne werd afgebroken in 1774 en de stenen gebruikt voor de bouw van een Staatsgevangenis op last van de keizerin van Oostenrijk, Maria Theresia. Dit gebouw, "de Correctie" geheten, bestaat nog altijd.

Tyndale zal er één jaar en 135 dagen gevangen gehouden worden. Tijdens die periode heeft de voorheen genoemde Poyntz alles in het werk gesteld om zijn vriend te redden. Hij laat zijn gezin in de steek, verwaarloost zijn zaak en wordt uiteindelijk als ketter gevangen gezet. Hij kan ontsnappen en naar Engeland vluchten waar hij tot aan zijn dood inde grootste armoede verkommert.

Door de slechte financiële toestand van de staatskas wordt het kasteel steeds bouwvalliger en is het toezicht op de gevangenen lakser geworden.
Tyndale kan gemakkelijk ontsnappen, maar hij doet het niet. In de plaats daarvan bereidt hij zijn verweer voor tegen de aantijgingen van de twee Leuvense theologen, met wie hij op geregelde tijdstippen wordt geconfronteerd: het zijn Jacob Masson met de Latijnse naam Lathomus en Ruard Tapper, alias Enchusanus.
Tyndale's houding in de gevangenis dwingt zo'n respect af bij zijn omgeving dat zijn cipier zich bekeert tot de nieuwe leer en de anders zo hardvochtige vertegenwoordigers van de Inquisitie tot het uiterste gaan om hem van de brandstapel te redden.

Maar Tyndale wijkt niet van zijn denkbeelden af. Het enige document in Tyndale's handschrift bevindt zich in het Rijksarchief te Brussel. In het museum ligt een kopie van dit document, zijnde een brief waarin hij de gouverneur van het kasteel verzoekt om warme kleren, pen en papier en zijn Hebreeuwse boeken.

Het is inmiddels najaar geworden en het proces loopt ten einde. Tyndale wordt veroordeeld tot de brandstapel, maar bij wijze van gunstmaatregel zal hij eerst gewurgd worden. Het vonnis wordt voltrokken op het binnenplein van het kasteel. Tyndale's laatste woorden waren: "Heer, open de ogen van de koning van Engeland".
Zijn assen werden in de Zenne gestrooid.

Bron: Robert Camphijn


Dietrich Bonhoeffer (1906-1945)

Deze theoloog uit Duitsland heeft in België altijd veel aandacht gekregen.

→ lees meer

REY, Jean Max Georges (1902-1983)

Als zoon van Arnold Rey, predikant van de protestantse kerk van Luik en van Hélène Cérard, die uit een Luikse liberale familie stamt, zal Jean heel zijn leven een toegewijd liberaal en protestant zijn.

→ lees meer

Abraham Hans (1882-1939)

Hij werd geboren op 12 februari 1882 in dit huis als zevende kind van protestantseouders.

→ lees meer

Nicolaas de Jonge stichter van het Silo-werk (1845-1898)

De stichter van het Silo-werk, de stads- en landsevangelisatie, ds. N. de Jonge kan men typeren als: “Een geboren ‘evangelist’, een prediker van de ‘blijde boodschap’ zoals weinigen, een man wiens gehele leven opging in de verkondiging dat er een rijke Heiland is, bij wie arme zondaren behoud kunnen vinden, en die allen wil aannemen zonder onderscheid van naam, van kerkgenootschap, van leeftijd, van uitwendige levensomstandigheden, van ontwikkeling, van verleden”.

→ lees meer

Vincent van Gogh (1853-1890)

Het lijkt vreemd om Van Gogh in de Protestantse geschiedenis te vinden, maar toch hoort hij er in zijn vroege jaren in thuis.

→ lees meer

Leopold I (1790-1865)

Leopold I wordt op 16.12.1790 te Coburg geboren als achtste kind van graaf François van Saxen-Coburg-Saalfeld en door de hofpredikant, Dr. Schwartz, in de paleiskapel gedoopt.

→ lees meer

John Wesley (1703 - 1791)

John Wesley werd geboren op 17 juni 1703, vijftiende kind van Samuel Wesley, een predikant in het Engelse Epworth, en Suzanna Wesley, een strenge, maar vrome moeder.

→ lees meer

Filips van Marnix heer van Sint-Aldegonde (1540-1598)

Marnix was in die tijd een heel belangrijke figuur, zowel politiek, als literair. Zijn satirische en polemische teksten in Nederlands en Frans hadden een grote invloed. Hij had veelvuldige contacten met de humanisten. Hij kende Hebreeuws, Grieks en Latijn. Hij maakte dan ook een Psalmvertaling (die reeds in 1591 wordt herdrukt) en een bijbelvertaling. Hij overlijdt te Leiden op 15 december 1598. Hij deed zijn lijfspreuk “Repos ailleurs” duidelijk alle eer aan.

→ lees meer

Guido de Brès(1522-1567)

In 1522 te Bergen (Henegouwen) uit katholieke ouders geboren, werd Guido als zoon van een verver in hetzelfde ambacht opgeleid met zijn broer Christoffel.
Door de gesprekken op het atelier, door de reformatorische geschriften, door de keizerlijke plakkaten kwamen deze jonge mannen in contact met de calvinistische leer.

→ lees meer

Johannes Calvijn (1509-1564)

Jean Cauvin (verlatiniseerd tot Johannes Calvinus > Calvijn) wordt op 10 juli 1509 geboren.

→ lees meer

Keizer Karel en Gent (1500-1558)

Op 24 februari 1500 werd in het Prinsenhof te Gent een prins geboren, die als Karel werd gedoopt. Later regeerde hij als Karel V, en vanaf 1520, als Keizer Karel over de Westerse wereld.

→ lees meer

Menno Simons, vader van de mennonieten (1496-1561)

In 1996 werd de 500ste verjaardag van Menno Simons’ geboorte herdacht. Wie was toch deze bijzondere reformator die tot op heden navolgers heeft? Met dit artikel willen we een korte schets van het leven en denken van de vader van de mennonieten maken.

→ lees meer

William Tyndale (1494 - 1536)

Waar en wanneer William Tyndale werd geboren, is niet met zekerheid te zeggen. Men is het er in het algemeen over eens dat hij in 1494 in het graafschap Gloucestershire het levenslicht zag en in het dorpje Stinchcombe zijn prille jeugd doorbracht.

→ lees meer

Ulrich Zwingli (1484-1531)

Ulrich Zwingli krijgt vooral de leiding in Zwitserland. Dit land werd in een hechtere bond (eedgenootschap) verenigd op raad van de kluizenaar Nikolaas van der Flüe (1418). Een nieuw perspectief werd hiervoor geopend door de daad van Zwingli.

→ lees meer

Maarten Luther (1483-1546)

De ideeën van Maarten Luther, Augustijner monnik te Wittenberg werden middels de (toen nog revolutionair nieuwe) boekdrukkunst en de inwendige correspondentie tussen de verschillende kloosters van zijn orde razendsnel over heel West-Europa verspreid. Mede hierdoor was hem een ander lot beschoren dan bijv. Hus of Wiclif. De heersende kerk heeft deze ‘ketterij’ niet de kop in kunnen drukken. Het uiteindelijke gevolg was een substantiële scheuring in de christelijke kerk van het Westen (NB: In de oosterse Kerk was er geen voedingsbodem voor de gedachten van Luther en de reformatie, omdat deze Kerk in totaal andere begrippen, gedachten en gevoelens haar kerk zijn en geloof beleefde dan de Westerse Kerk) Luther heeft nooit een kerkscheuring beoogd, enkel een ‘reformatie’, een ‘hervorming’, een ‘herbronning’ van de hele kerk. Een kort historisch overzicht van zijn loopbaan moge dit aantonen.

→ lees meer

Hugenoten en het hugenotenkruis

In de 16e eeuw ontstond in navolging van Calvijn in Frankrijk een gereformeerd protestantse stroming. De aanhangers van deze kerkelijke leer kregen de naam Hugenoten.

→ lees meer

Feiten uit het Belgische Protestantisme

Overzicht van feiten uit de geschiedenis van het Belgische Protestantisme (1839 - 1992)

→ lees meer

Onstaan VPKB (Verenigde Protestantse Kerk in België)

Deze historische aantekeningen hebben tot doel een summiere kennismaking met de drie kerkverbanden, die bij de zeven jaar durende éénheidsbesprekingen betrokken waren en hoe deze geleid hebben tot de totstandkoming van die verenigde kerk.

→ lees meer

De geschiedenis van de Kerk tot de Reformatie

In dit artikel vindt u een beknopt overzicht overzicht van de hele Protestantse geschiedenis.

→ lees meer
450 jaar Nederlandse Geloofsbelijdenis

450 jaar Nederlandse Geloofsbelijdenis

Op 27 en 28 november vond er een bijzonder symposium plaats in Brussel. Centraal stond de Confessio Belgica (ook wel Nederlandse Geloofsbelijdenis). Het leven van de opsteller, Guido de Brès, werd belicht, zijn geschrift in die dagen en in de betekenis die wij er nog steeds aan hechten. Ook een nieuw boek over Guido de Brès werd gepresenteerd.

→ lees meer
Doopsgezind jubileumjaar 2011

Doopsgezind jubileumjaar 2011

Voor de Nederlandse doopsgezinden is 2011 bijzonder feestelijk. Met gepaste trots staan zij stil bij het feit dat de doopsgezinde Anne Zernike de eerste vrouwelijke predikant werd, honderd jaar geleden.
Zij vieren dat het tweehonderd jaar is geleden dat de doopsgezinde gemeenten werden verenigd in de Algemene Doopsgezinde Sociëteit (ADS), een verbond, geen synode. Verder herdenken zij dat het Doopsgezind Seminarium, de universitaire predikanten-opleiding, tweehonderdvijfenzeventig jaar geleden werd opgericht en ten slotte schenken zij aandacht aan de 450e sterfdag van Menno Simons, hun geestelijke vader – 2011 jubileumjaar!

→ lees meer
Tussen behouden en vernieuwen

Tussen behouden en vernieuwen

Een notitie over Bijbelvertalen in historisch en oecumenisch perspectief, door dr. Guy Liagre

→ lees meer
Melanchton belangrijke binder in de Reformatie

Melanchton belangrijke binder in de Reformatie

In 2010 is het 450 jaar geleden dat Melanchton stierf in Wittenberg.

→ lees meer
Europa, de publieke ruimte en datgene wat ontbreekt

Europa, de publieke ruimte en datgene wat ontbreekt

België is EU-voorzitter én levert de eerste president van Europa. Een protestantse blik op Europa ...

→ lees meer

Terug naar boven
Verenigde Protestantse Kerk in België
Brogniezstraat, 44
B, 1070 Brussel
T: 02 511 44 71
Neem contact op

Franstalige versie: epub.be