Protestantse Kerken België | Menno Simons, vader van de mennonieten (1496-1561)

Huis van het Protestantisme |  contact |  organigram

Menno Simons, vader van de mennonieten (1496-1561)

In 1996 werd de 500ste verjaardag van Menno Simons’ geboorte herdacht. Wie was toch deze bijzondere reformator die tot op heden navolgers heeft? Met dit artikel willen we een korte schets van het leven en denken van de vader van de mennonieten maken.

Geschiedenis

Hij werd in 1496 in het Friese dorp Witmarsum geboren en Minne gedoopt, Minne de zoon van Symen. Voorin de 16de eeuw waren het roerige tijden hier in de Nederlanden. Er was verloedering alom en velen zochten daarin de tijding van het komende eindgericht. Met name de teloorgang van de roomse kerk was wraakroepend.

Menno Simons kreeg een priesteropleiding in een naburige kloosterschool. Hij was 28 jaar toen hij in Pingjum tot vicaris werd benoemd. Enkele jaren voordien was Luther reeds met zijn hervorming van de kerk begonnen en ook in Friesland begonnen gemeenschappen te twijfelen aan de materiële heilsmiddelen van de roomse kerk. Ze begonnen zelfstandig de Bijbel te lezen en zochten naar de geestelijke eenheid met Christus in gebed en viering. Zo maakten ze zich stilaan los en stelden zich onafhankelijk op van de kerkelijke genademiddelen zoals hostie, wijwater en Olie en dergelijke.

Ook Menno begon het 'wonder' van de consecratie van de hostie in vraag te stellen en merkte al gauw dat de Bijbel enkel naar de innerlijke eenheid met Christus wees en dat het deze innerlijke eenheid was welke het ware Lichaam van Christus vormde. Dit Lichaam werd dus door de Geest tot stand gebracht en niet door een stukje geconsacreerd brood. Het brood bleef gewoon brood en het werd niet op een hocus-pocus-achtige wijze omgevormd tot het lichaam van Christus waarna het vervolgens doorgeslikt moest worden; neen, het was de gelovige die werd omgevormd door de Geest die in het geloof werkzaam was. Het sacrament van brood en wijn was enkel instrument van de Geest.

Maar niet enkel het kerkelijk (roomse) sacrament van de communie stelde hij in vraag, er hadden hem ook berichten ter ore gekomen van doperse bewegingen. Het betrof groepen christenen die de kinderdoop verwierpen en zich door middel van 'wederdoop' van de roomse kerk losmaakten, omdat naar hun mening de hervorming van de kerk te langzaam ging. Ze stonden onder leiding van Duitse handelaar en lekenprediker Melchior Hoffman. Ze werden hard en bitter vervolgd.

In 1543 werd Menno Simons tot pastoor in zijn geboortedorp Witmarsum benoemd. Datzelfde jaar preekten enkele wederdopers te Friesland. Ze brachten veel mensen op de been. En de beweging escaleerde. In de Westfaalse stad Munster verzamelden zich grote groepen wederdopers die voor de vervolgingen op de vlucht waren. Onder leiding van Jan van Leiden belegerden ze de stad in het voorjaar van 1534 en riepen haar na de inname uit tot het Nieuwe Jeruzalem. Ze hielden stand tot in de zomer van 1535. Ook overal elders in West-Europa was het geweld tot een hoogtepunt gekomen. Zowel te Amsterdam als te Gent en Antwerpen, Leeuwarden en andere Europese steden knetterden de brandstapels en stierven vele dopers aan de gevolgen van martelingen. Ook het Munsterse avontuur doofde in een bad van bloed en tranen.

Menno was door zijn sympathie voor de oprechte boetvaardige vroomheid van de dopers, die hij uit zijn nabije omgeving kende (zijn broer was gesneuveld bij de inname van een klooster te Bolsward), in een gewetensconflict beland. Door zijn Bijbelse 'evangelische' prediking had hij zijn parochianen immers tot hervormingsgezindheid verleid. Hij kon zich nog 9 maanden in zijn parochie handhaven maar in 1536 verliet hij de decadente moederkerk en ging op zoek naar de maagdelijke gemeenschap der heiligen.

Hij trok vervolgens een jaar rond en legde zich toe op de studie en het schrijven van artikelen. Zoals vele evangelische priesters trouwde hij met een begijntje uit zijn voormalige parochie. In zijn geschriften keerde hij zich tegen de oproerige elementen in de doperse beweging. Men kwam hem echter gauw opzoeken en hij werd tot oudste in de gemeente te Oldersum bevestigd. In deze Oost-Friese stadgenoten de dopers de bescherming van de stadhouder. In de periode tussen 1537 en 1544 verblijft hij aldaar en schrijft er zijn voornaamste werken.

Menno wilde...

...het geloof en de gemeente opnieuw en alleen op bijbelse gronden funderen, dit in navolging van Christus en de discipelen. Hij beklemtoonde de onlosmakelijke samenhang tussen een innerlijke boetvaardigheid en een uiterlijk hoogstaand zedelijke leven. Deze ware verootmoediging en wedergeboorte zijn volgens Menno Simons bepalend voor de echtheid van het geloof, de prediking, het Avondmaal en de doop. Geweld wees hij radicaal af Ook distantieerde hij zich van de zuivere spirituallisten die enkel de innerlijke verandering voorstonden en aan de uiterlijke gelovige praktijk minder belang hechtten. Zo bleven velen in de moederkerk ‘veinzen'. In de doperse gemeente rondom Menno hanteerde men de evangelische discipline of tucht. Afwijkend gedrag of onbekeerlijkheid betekenden uitsluiting van het Avondmaal of verbanning uit de gemeente

Tussen 1544 en 1546 verbleef hij in het Rijnland en Keulen waar vele doperse gemeenten ontstonden. Vandaar vertrok hij naar Lübeck. Daar verbleef hij tot 1555. In die periode ontstonden spanningen tussen de leiders van de doperse beweging. Menno's rigoureuze tuchtpraktijk werd gelaakt. Velen werden uitgestoten en Menno Simons bleef schrijven en onderzoek doen naar de juiste Bijbelse benadering van het tuchtprincipe. Hij kon echter de scheuringen niet meer tegenhouden.

Zijn laatste zeven levensjaren verbleef hij op een landgoed te Oldeslo, dat is tussen Lübeck en Hamburg, als gast van een Hamburgs edelman die veel sympathie koesterde voor Menno's hervormingsijver. Hij verkeerde echter in een steeds verslechterende lichamelijke conditie. De doperse beweging verstrakte steeds meer. Tegen zijn zin in verdedigde hij de harde lijn. Hij werd uiteindelijk zelf met de ban bedreigd. Tot op zijn sterfbed heeft hij van de concessies die hij heeft gedaan spijt gehad.

Op 13 januari 1561 stierf hij, 25 jaar nadat hij uit 'Babel' was getrokken stapte hij het hemelse Jeruzalem binnen.

Zijn boodschap

Een afstand van 500 jaar overbruggen is niet eenvoudig. De context van de hervorming Friesland, Groningen en het Rijnland is voor ons niet meer te reconstrueren. Vele studies zijn daar dan ook over verschenen. De laatste jaren vooral in Amerika aangezien de mennonieten aldaar nu de meeste aanhangers kennen. Men zoekt in deze studies naar allerlei psychologische en sociale redenen om zijn leer te verklaren. Weinigen houden echter rekening met de specifieke godsdienstbeleving aan het eind van de middeleeuwen. Deze was namelijk gekenmerkt door een uitgesproken gericht zijn op de eindtijd en het komende gericht. De katholieke kerk beschikte over de heilsmiddelen als een bankier over een lening zodat de greep op de gelovigen nagenoeg volledig was. Door middel van een loodzwaar juk van zonden werden de gelovigen in het gareel gehouden. Maarten Luther gooide als eerste de boeien af door te stellen dat de Bijbel voorschreef enkel te vertrouwen op het verzoenend sterven van Jezus. Hij maakte daardoor een eind aan de geldhandel met heilsmiddelen, relativeerde de werking van de sacramenten zonder geloof in Christus, met andere woorden: hij ondergraafde de macht van de priesters en predikte de vrijheid in Christus. Dit betekende voor Menno Simons een levenslang dankbaar en boetvaardig leven, dit wil zeggen: steeds opnieuw bereid te zijn uzelf onder Christus te plaatsen. Dit doen enkel diegenen die wedergeboren zijn. Zij vergieten geen bloed, zweren noch vloeken, zijn weerloos en liegen niet en leven eenvoudig, deugdzaam en oprecht in directe gehoorzaamheid aan God. Dit moest men durven tonen en daar moest ook op toegezien worden.

Zo kon hij onmogelijk de overheid als christelijk herkennen. Zij waren het toch die andersdenkenden vervolgden, ketters verbrandden en bloedbaden aanrichtten. Doch met zijn evangelische geweldloosheid richtte hij zich ook tegen zijn Munsterse geloofsgenoten die met strijd en geweld God een handje wilden helpen met Zijn Laatste Oordeel. Menno Simons legde de nadruk op de bereidheid om te lijden en af te zien van geweld met Christus als voorbeeld.

Brug naar vandaag

Christus centraal stellen in het dagelijks leven en steeds opnieuw van de Schrift en baar boodschap durven getuigen, daartoe roept Menno Simons ons op. Hij ontmaskerde op deze wijze het schijnchristendom van zijn tijd, maar ook vandaag blijkt leven en leer, geloof en ethiek onlosmakelijk met elkaar verbonden. Vrijheid zonder normen is als een rivier zonder bedding. De gelovige wordt juist bevrijd door de liefdevolle verbondenheid met zijn Heer en zijn naaste.

Menno Simons' boodschap dwingt ons tot herbezinning over de Bijbelse grondslagen van geloof en kerk. We kunnen van de mennonitische traditie leren dat de kerk altijd een zendingsbeweging is, ook in de eigen omgeving. Het lidmaatschap van de christelijke gemeente is geen zaak van erfelijkheid, maar van tot nieuw inzicht gekomen te zijn. De voortgang van de gemeente hangt niet af van productieve echtparen maar van de werkkracht van haar getuigenis. Zo wezen Menno en de zijnen de kinderdoop af als zijnde geen alternatief voor de listige wereld. Maar de getuigenis is waardeloos als de levensstijl niet aan de getuigenis beantwoordt. Het spreken van de gemeente staat niet los van haar daden.

De daden van de kerk zullen in de toekomst zeker een prioriteit moeten worden. Nu de christelijke gemeente stilaan een minderheid is geworden wordt haar roeping steeds duidelijker, namelijk: een nieuwe samenleving zijn, die getuigt van geloof, hoop en liefde in dienst van God en de naaste.

Hier zou Menno mogelijk ‘Amen' op gezegd hebben. Wij doen het in elk geval 500 jaar later.

Bron: Johan Temmerman - Protestants Nieuws: Juli-Augustus 1996.


Dietrich Bonhoeffer (1906-1945)

Deze theoloog uit Duitsland heeft in België altijd veel aandacht gekregen.

→ lees meer

REY, Jean Max Georges (1902-1983)

Als zoon van Arnold Rey, predikant van de protestantse kerk van Luik en van Hélène Cérard, die uit een Luikse liberale familie stamt, zal Jean heel zijn leven een toegewijd liberaal en protestant zijn.

→ lees meer

Abraham Hans (1882-1939)

Hij werd geboren op 12 februari 1882 in dit huis als zevende kind van protestantseouders.

→ lees meer

Nicolaas de Jonge stichter van het Silo-werk (1845-1898)

De stichter van het Silo-werk, de stads- en landsevangelisatie, ds. N. de Jonge kan men typeren als: “Een geboren ‘evangelist’, een prediker van de ‘blijde boodschap’ zoals weinigen, een man wiens gehele leven opging in de verkondiging dat er een rijke Heiland is, bij wie arme zondaren behoud kunnen vinden, en die allen wil aannemen zonder onderscheid van naam, van kerkgenootschap, van leeftijd, van uitwendige levensomstandigheden, van ontwikkeling, van verleden”.

→ lees meer

Vincent van Gogh (1853-1890)

Het lijkt vreemd om Van Gogh in de Protestantse geschiedenis te vinden, maar toch hoort hij er in zijn vroege jaren in thuis.

→ lees meer

Leopold I (1790-1865)

Leopold I wordt op 16.12.1790 te Coburg geboren als achtste kind van graaf François van Saxen-Coburg-Saalfeld en door de hofpredikant, Dr. Schwartz, in de paleiskapel gedoopt.

→ lees meer

John Wesley (1703 - 1791)

John Wesley werd geboren op 17 juni 1703, vijftiende kind van Samuel Wesley, een predikant in het Engelse Epworth, en Suzanna Wesley, een strenge, maar vrome moeder.

→ lees meer

Filips van Marnix heer van Sint-Aldegonde (1540-1598)

Marnix was in die tijd een heel belangrijke figuur, zowel politiek, als literair. Zijn satirische en polemische teksten in Nederlands en Frans hadden een grote invloed. Hij had veelvuldige contacten met de humanisten. Hij kende Hebreeuws, Grieks en Latijn. Hij maakte dan ook een Psalmvertaling (die reeds in 1591 wordt herdrukt) en een bijbelvertaling. Hij overlijdt te Leiden op 15 december 1598. Hij deed zijn lijfspreuk “Repos ailleurs” duidelijk alle eer aan.

→ lees meer

Guido de Brès(1522-1567)

In 1522 te Bergen (Henegouwen) uit katholieke ouders geboren, werd Guido als zoon van een verver in hetzelfde ambacht opgeleid met zijn broer Christoffel.
Door de gesprekken op het atelier, door de reformatorische geschriften, door de keizerlijke plakkaten kwamen deze jonge mannen in contact met de calvinistische leer.

→ lees meer

Johannes Calvijn (1509-1564)

Jean Cauvin (verlatiniseerd tot Johannes Calvinus > Calvijn) wordt op 10 juli 1509 geboren.

→ lees meer

Keizer Karel en Gent (1500-1558)

Op 24 februari 1500 werd in het Prinsenhof te Gent een prins geboren, die als Karel werd gedoopt. Later regeerde hij als Karel V, en vanaf 1520, als Keizer Karel over de Westerse wereld.

→ lees meer

Menno Simons, vader van de mennonieten (1496-1561)

In 1996 werd de 500ste verjaardag van Menno Simons’ geboorte herdacht. Wie was toch deze bijzondere reformator die tot op heden navolgers heeft? Met dit artikel willen we een korte schets van het leven en denken van de vader van de mennonieten maken.

→ lees meer

William Tyndale (1494 - 1536)

Waar en wanneer William Tyndale werd geboren, is niet met zekerheid te zeggen. Men is het er in het algemeen over eens dat hij in 1494 in het graafschap Gloucestershire het levenslicht zag en in het dorpje Stinchcombe zijn prille jeugd doorbracht.

→ lees meer

Ulrich Zwingli (1484-1531)

Ulrich Zwingli krijgt vooral de leiding in Zwitserland. Dit land werd in een hechtere bond (eedgenootschap) verenigd op raad van de kluizenaar Nikolaas van der Flüe (1418). Een nieuw perspectief werd hiervoor geopend door de daad van Zwingli.

→ lees meer

Maarten Luther (1483-1546)

De ideeën van Maarten Luther, Augustijner monnik te Wittenberg werden middels de (toen nog revolutionair nieuwe) boekdrukkunst en de inwendige correspondentie tussen de verschillende kloosters van zijn orde razendsnel over heel West-Europa verspreid. Mede hierdoor was hem een ander lot beschoren dan bijv. Hus of Wiclif. De heersende kerk heeft deze ‘ketterij’ niet de kop in kunnen drukken. Het uiteindelijke gevolg was een substantiële scheuring in de christelijke kerk van het Westen (NB: In de oosterse Kerk was er geen voedingsbodem voor de gedachten van Luther en de reformatie, omdat deze Kerk in totaal andere begrippen, gedachten en gevoelens haar kerk zijn en geloof beleefde dan de Westerse Kerk) Luther heeft nooit een kerkscheuring beoogd, enkel een ‘reformatie’, een ‘hervorming’, een ‘herbronning’ van de hele kerk. Een kort historisch overzicht van zijn loopbaan moge dit aantonen.

→ lees meer

Hugenoten en het hugenotenkruis

In de 16e eeuw ontstond in navolging van Calvijn in Frankrijk een gereformeerd protestantse stroming. De aanhangers van deze kerkelijke leer kregen de naam Hugenoten.

→ lees meer

Feiten uit het Belgische Protestantisme

Overzicht van feiten uit de geschiedenis van het Belgische Protestantisme (1839 - 1992)

→ lees meer

Onstaan VPKB (Verenigde Protestantse Kerk in België)

Deze historische aantekeningen hebben tot doel een summiere kennismaking met de drie kerkverbanden, die bij de zeven jaar durende éénheidsbesprekingen betrokken waren en hoe deze geleid hebben tot de totstandkoming van die verenigde kerk.

→ lees meer

De geschiedenis van de Kerk tot de Reformatie

In dit artikel vindt u een beknopt overzicht overzicht van de hele Protestantse geschiedenis.

→ lees meer
450 jaar Nederlandse Geloofsbelijdenis

450 jaar Nederlandse Geloofsbelijdenis

Op 27 en 28 november vond er een bijzonder symposium plaats in Brussel. Centraal stond de Confessio Belgica (ook wel Nederlandse Geloofsbelijdenis). Het leven van de opsteller, Guido de Brès, werd belicht, zijn geschrift in die dagen en in de betekenis die wij er nog steeds aan hechten. Ook een nieuw boek over Guido de Brès werd gepresenteerd.

→ lees meer
Doopsgezind jubileumjaar 2011

Doopsgezind jubileumjaar 2011

Voor de Nederlandse doopsgezinden is 2011 bijzonder feestelijk. Met gepaste trots staan zij stil bij het feit dat de doopsgezinde Anne Zernike de eerste vrouwelijke predikant werd, honderd jaar geleden.
Zij vieren dat het tweehonderd jaar is geleden dat de doopsgezinde gemeenten werden verenigd in de Algemene Doopsgezinde Sociëteit (ADS), een verbond, geen synode. Verder herdenken zij dat het Doopsgezind Seminarium, de universitaire predikanten-opleiding, tweehonderdvijfenzeventig jaar geleden werd opgericht en ten slotte schenken zij aandacht aan de 450e sterfdag van Menno Simons, hun geestelijke vader – 2011 jubileumjaar!

→ lees meer
Tussen behouden en vernieuwen

Tussen behouden en vernieuwen

Een notitie over Bijbelvertalen in historisch en oecumenisch perspectief, door dr. Guy Liagre

→ lees meer
Melanchton belangrijke binder in de Reformatie

Melanchton belangrijke binder in de Reformatie

In 2010 is het 450 jaar geleden dat Melanchton stierf in Wittenberg.

→ lees meer
Europa, de publieke ruimte en datgene wat ontbreekt

Europa, de publieke ruimte en datgene wat ontbreekt

België is EU-voorzitter én levert de eerste president van Europa. Een protestantse blik op Europa ...

→ lees meer

Terug naar boven
Verenigde Protestantse Kerk in België
Brogniezstraat, 44
B, 1070 Brussel
T: 02 511 44 71
Neem contact op

Franstalige versie: epub.be