Protestantse Kerken België | Keizer Karel en Gent (1500-1558)

Huis van het Protestantisme |  contact |  organigram

Keizer Karel en Gent (1500-1558)

Op 24 februari 1500 werd in het Prinsenhof te Gent een prins geboren, die als Karel werd gedoopt. Later regeerde hij als Karel V, en vanaf 1520, als Keizer Karel over de Westerse wereld.

De stad Gent herdenkt de 500ste verjaardag van deze geboorte binnen haar muren met een reeks feestelijke manifestaties, die niet zozeer bedoeld zijn als een hulde aan de legendarische Habsburger, dan wel een promotie voor de Arteveldestad om hiermee de overgang naar het jaar 2000 meer luister te geven.

Keizer Karel kwam regelmatig in aanvaring met zijn geboortestad. Aan de manier waarop hij in 1540 een opstand onderdrukte hielden de Gentenaars hun spotnaam 'Stropdragers' over, terwijl zijn vaak meedogenloze wijze om aanhangers van het lutheranisme en van andere vormen van het protestantisme te vervolgen, talrijke slachtoffers maakte in onze gewesten.

De reformatie vertrok vanuit de nieuwe ontwikkelingen in de wetenschap en vormde de weerspiegeling van de opkomende handel en nijverheid die later de basis zou leggen voor het kapitalisme.
De Contrareformatie o.l.v. Keizer Karel en later zijn zoon Filips II verdedigde de macht van de Habsburgse adel en van de Kerk.
Het was vooral de verpauperde bevolking van boeren en arbeiders die in opstand kwam en een einde wilde maken aan de miserie en de terreur van de inquisitie.
In 1540 schreef Keizer Karel nieuw belastingen uit. Hij moest geld hebben voor zijn onzinnige oorlog met Frankrijk, zijn oorlogen in Italië en nog wat andere verkwistingen.
Keizer Karel trok met nauwelijks verholen sadisme naar Gent om de opstandige stad neer te slaan. Vijftig hoogwaardigheidsbekleders moesten in rouwgewaden blootsvoets Keizer Karel tegemoet treden met een strop om de hals, negentien onder hen werden opgehangen.
Keizer Karel stelde ook een einde aan de heerschappij van Gent over Vlaanderen (de bronzen klokke Roeland werd naar beneden gehaald).

Ten tijde van Keizer Karel was Gent een spil van godsdienststrubbelingen. Hieronder volgt een chronologie:

1521 Bijbels en reformatorische literatuur waren in omloop en er ontstonden al vlug groepjes bijbellezers. De vrijdagmarkt werd het toneel van boekverbrandingen en even later van terechtstellingen.
1530 Werd voor het eerst een protestant terechtgesteld. De bijbel lezen was verboden voor een leek.
1535 Het doperdom, voornamelijk vluchtelingen uit West-faalse Munster, vestigde zich in Gent.
1538 De doopsgezinden werden grotendeels uitgeroeid.
1545 De eerste aanwijsbare predikaties door Jacob de Coninck (Regius), een voormalige Gentse
monnik. Verder zijn er weinig bronnen van die tijd.
1550  Heropleving van protestantisme door impulsen uit de vluchtelingenkerken. Er waren 2 strekkingen, de dopers en de gereformeerden die de invloed van de calvinisten ondergingen.
De repressie herbegon; de inquisitierechtbank van Pieter Titelmans!
Doopsgezinden werden het hardst aangepakt. Ze werden verbrand of als ze berouw betoonden onthoofd of verdronken.
Ook werden protestanten opgeknoopt; vooral de galg van Mariakerke was berucht; een andere straf was levend begraven worden. Ondanks de lugubere straffen nam de expansie van het protestantisme toe, vooral de dopers waren moedig.
1560 Het calvinisme vormt een echte ondergrondse tegenkerk (gesteund door de lagere adel). Het eedverbond van edelen bood een smeekschrift aan (dat werd ingewilligd) en daardoor kwam er een massale terugkeer van bannelingen en vluchtelingen uit Nederduitse vluchtelingenkerken van Engeland en Duitsland.
1562 De Antwerpse calvinistische predikant Joris Wybo hield in 1562 vergaderingen in Gent.
1565 Op 1 mei van dat jaar kwam er enige organisatorische samenhang tussen de verschillende protestantse groeperingen met een gezamenlijk verzoekschrift tot gevolg, dit om predikaties niet te verhinderen.
1566 Bespreking oprichting van een consistorie op het landgoed van Dierik Jooris te Wondelgem.
Vooral leden uit de hoogste sociale klasse (zij hielden zich ver van de beeldenstorm).
Toen ook begonnen de hagenpreken in Gent door Nicasius van der Schueren en Herman Moded, toen een toonaangevende predikant in de Gentse regio, belangrijk voor de erkenning van het Calvinisme in Gent. Hij ijverde sterk voor de erkenning van het calvinisme.
De beeldenstorm werd vermoedelijk voorbereid ten huize van Lieven Onghena na een grote preek bij het kartuizerklooster op de Rooigem. Op 22 augustus brak de storm los onder leiding van de rederijker Jan Onghena en zijn broer Lieven. Op enkele dagen tijd werden 8 kerken, 25 kloosters, 10 hospitalen en 7 kapellen geteisterd. Een groot gedeelte van het Gents kunstpatrimonium is er in gebleven. (o.a. twee panelen van Hugo van der Goes, de enige Gentse onder de Vlaamse primitieven)
Komst van Pieter Datheen (Dathenus) in Gent. 1566 Synode in Gent (16 strijdlustige Waalse en Vlaamse predikanten bijeen).
De overheid weigerde elke medewerking. Na lang aandringen kregen de hervormden enige toegevingen en mochten ze een tempel bouwen (deze werd weer verwoest in 1567) en er werd begraven op het Peerdenkerkhof (zoals de katholieken het spottend noemden).
1567 Hertog Alva doet zijn intrede in Brussel
1576 Het Verdrag van de Pacificatie werd ondertekend op het Gentse stadhuis (een hoogtepunt in het leven van Willem van Oranje.
1577 - 1584  In deze periode slaagden de Geuzen er in om in Gent een vrije republiek te stichten onder leiding van Rijhove en Hembyze (gedragen door een coalitie tussen calvinisten en diegenen die de oude privileges en het regime van voor 1540 terug wilden).
Er werd hard werk gemaakt van de versterking van de stad.
De katholieken werden met ijver gepest.
Willem van Oranje wilde tolerant zijn, maar de oorlog met Spanje maakte dat onmogelijk.
1584 Gent werd op de knieën gedwongen door de hertog van Parma, Alexander van Farnese.
20.000 Protestanten verlieten de stad.
Bloedplakkaten werden uitgevaardigd en mensen werden terechtgesteld; later niet meer ter dood veroordeeld maar verbannen.
Tussen 1530 - 1595 werden in Gent in totaal 252 doodvonnissen voltrokken
Na 1697 kwam het niet meer tot terechtstellingen en werd men toleranter; Jozef II tolerantieedict.
Totale vrijheid werd verkregen na 1815, na de slag van Waterloo en de kerkelijke gemeente van Gent werd georganiseerd door de officiële benoeming van ds. Albert Goedkoop.

Bron: ds.M.Loos - Kerkbode Gent Rabot

Terechtgestelden te Gent


Wegens "Protestantisme"
Joos de Backere verbrand op 29 november 1530
Willem Mulier onthoofd op 15 juli 1535
Arent de Jaeqhere onthoofd op 19 juli 1535
Jan van_Gendtbrugghe onthoofd op 19 juli 1535
Lieven van de Walle onthoofd op 5 juni 1536
Jenijn van Reechove onthoofd op 12 juni 1536
Sanders Huubert verbrand op16 juni1536
Jacob du Celleir onthoofd,1537 of 1538
MahieuWaghens verbrand op15 augustus1538
Joos de Vos onthoofd op 27 maart 1545
Joos de Pape onthoofd op 27 maart 1545
Jan de Bucq onthoofd op 9 mei 1545
Anna van de Velde levend begraven op 9 mei 1545
Clays van Bampoele onthoofd op 9 mei 1545
Mathieu de le Becque verbrand op 27 september 1549
Lievin Claus onthoofd op 27 september 1549
Joos Cockuut verbrand op 27 september 1549
Margriete van den Berghe verbrand op 11 april 1551
Goris Cooman verbrand op 11 april 1551
Naenkin Bornaige verbrand op 11 april 1551
Wouter van de Weyere verbrand op 11 april 1551
Hans Bufkin verbrand op 9 juli 1551
Hans van Overdam verbrand op 9 juli 1951
Pieter van den Hende verbrand op 11 juli 1551
Willem de Camp verbrand op 11 juli 1551
Jacob Currick onthoofd op 11 juli 1551
Willem de Brouwere onthoofd op 11 juli 1551
Gillis de Gusseme verbrand op 21 juli 1551
Liesbette Pierssins verbrand op 21 juli 1551
Pieter van Olmen verbrand op 27 juli 1551
Cornelis Clayssone verbrand op 17 februari l553
Willem van Leuven verbrand op 17 februari 1553
"een anabaptist uit Kortrijk" verbrand op 27 juli 1553
Lieven Verreken verbrand op 15 september 1553
Pieter Neert verbrand op 19 januari 1554
Lievine Ghyselins verbrand op (?) 14 februari 1555
David van der Leyen verbrand op (?) 14 februari 1555
Oste van de Kathelyne verbrand op 27 april 1555
Bron: Folder "Rechtzetting - Keizer Karel Herdenking"


Dietrich Bonhoeffer (1906-1945)

Deze theoloog uit Duitsland heeft in België altijd veel aandacht gekregen.

→ lees meer

REY, Jean Max Georges (1902-1983)

Als zoon van Arnold Rey, predikant van de protestantse kerk van Luik en van Hélène Cérard, die uit een Luikse liberale familie stamt, zal Jean heel zijn leven een toegewijd liberaal en protestant zijn.

→ lees meer

Abraham Hans (1882-1939)

Hij werd geboren op 12 februari 1882 in dit huis als zevende kind van protestantseouders.

→ lees meer

Nicolaas de Jonge stichter van het Silo-werk (1845-1898)

De stichter van het Silo-werk, de stads- en landsevangelisatie, ds. N. de Jonge kan men typeren als: “Een geboren ‘evangelist’, een prediker van de ‘blijde boodschap’ zoals weinigen, een man wiens gehele leven opging in de verkondiging dat er een rijke Heiland is, bij wie arme zondaren behoud kunnen vinden, en die allen wil aannemen zonder onderscheid van naam, van kerkgenootschap, van leeftijd, van uitwendige levensomstandigheden, van ontwikkeling, van verleden”.

→ lees meer

Vincent van Gogh (1853-1890)

Het lijkt vreemd om Van Gogh in de Protestantse geschiedenis te vinden, maar toch hoort hij er in zijn vroege jaren in thuis.

→ lees meer

Leopold I (1790-1865)

Leopold I wordt op 16.12.1790 te Coburg geboren als achtste kind van graaf François van Saxen-Coburg-Saalfeld en door de hofpredikant, Dr. Schwartz, in de paleiskapel gedoopt.

→ lees meer

John Wesley (1703 - 1791)

John Wesley werd geboren op 17 juni 1703, vijftiende kind van Samuel Wesley, een predikant in het Engelse Epworth, en Suzanna Wesley, een strenge, maar vrome moeder.

→ lees meer

Filips van Marnix heer van Sint-Aldegonde (1540-1598)

Marnix was in die tijd een heel belangrijke figuur, zowel politiek, als literair. Zijn satirische en polemische teksten in Nederlands en Frans hadden een grote invloed. Hij had veelvuldige contacten met de humanisten. Hij kende Hebreeuws, Grieks en Latijn. Hij maakte dan ook een Psalmvertaling (die reeds in 1591 wordt herdrukt) en een bijbelvertaling. Hij overlijdt te Leiden op 15 december 1598. Hij deed zijn lijfspreuk “Repos ailleurs” duidelijk alle eer aan.

→ lees meer

Guido de Brès(1522-1567)

In 1522 te Bergen (Henegouwen) uit katholieke ouders geboren, werd Guido als zoon van een verver in hetzelfde ambacht opgeleid met zijn broer Christoffel.
Door de gesprekken op het atelier, door de reformatorische geschriften, door de keizerlijke plakkaten kwamen deze jonge mannen in contact met de calvinistische leer.

→ lees meer

Johannes Calvijn (1509-1564)

Jean Cauvin (verlatiniseerd tot Johannes Calvinus > Calvijn) wordt op 10 juli 1509 geboren.

→ lees meer

Keizer Karel en Gent (1500-1558)

Op 24 februari 1500 werd in het Prinsenhof te Gent een prins geboren, die als Karel werd gedoopt. Later regeerde hij als Karel V, en vanaf 1520, als Keizer Karel over de Westerse wereld.

→ lees meer

Menno Simons, vader van de mennonieten (1496-1561)

In 1996 werd de 500ste verjaardag van Menno Simons’ geboorte herdacht. Wie was toch deze bijzondere reformator die tot op heden navolgers heeft? Met dit artikel willen we een korte schets van het leven en denken van de vader van de mennonieten maken.

→ lees meer

William Tyndale (1494 - 1536)

Waar en wanneer William Tyndale werd geboren, is niet met zekerheid te zeggen. Men is het er in het algemeen over eens dat hij in 1494 in het graafschap Gloucestershire het levenslicht zag en in het dorpje Stinchcombe zijn prille jeugd doorbracht.

→ lees meer

Ulrich Zwingli (1484-1531)

Ulrich Zwingli krijgt vooral de leiding in Zwitserland. Dit land werd in een hechtere bond (eedgenootschap) verenigd op raad van de kluizenaar Nikolaas van der Flüe (1418). Een nieuw perspectief werd hiervoor geopend door de daad van Zwingli.

→ lees meer

Maarten Luther (1483-1546)

De ideeën van Maarten Luther, Augustijner monnik te Wittenberg werden middels de (toen nog revolutionair nieuwe) boekdrukkunst en de inwendige correspondentie tussen de verschillende kloosters van zijn orde razendsnel over heel West-Europa verspreid. Mede hierdoor was hem een ander lot beschoren dan bijv. Hus of Wiclif. De heersende kerk heeft deze ‘ketterij’ niet de kop in kunnen drukken. Het uiteindelijke gevolg was een substantiële scheuring in de christelijke kerk van het Westen (NB: In de oosterse Kerk was er geen voedingsbodem voor de gedachten van Luther en de reformatie, omdat deze Kerk in totaal andere begrippen, gedachten en gevoelens haar kerk zijn en geloof beleefde dan de Westerse Kerk) Luther heeft nooit een kerkscheuring beoogd, enkel een ‘reformatie’, een ‘hervorming’, een ‘herbronning’ van de hele kerk. Een kort historisch overzicht van zijn loopbaan moge dit aantonen.

→ lees meer

Hugenoten en het hugenotenkruis

In de 16e eeuw ontstond in navolging van Calvijn in Frankrijk een gereformeerd protestantse stroming. De aanhangers van deze kerkelijke leer kregen de naam Hugenoten.

→ lees meer

Feiten uit het Belgische Protestantisme

Overzicht van feiten uit de geschiedenis van het Belgische Protestantisme (1839 - 1992)

→ lees meer

Onstaan VPKB (Verenigde Protestantse Kerk in België)

Deze historische aantekeningen hebben tot doel een summiere kennismaking met de drie kerkverbanden, die bij de zeven jaar durende éénheidsbesprekingen betrokken waren en hoe deze geleid hebben tot de totstandkoming van die verenigde kerk.

→ lees meer

De geschiedenis van de Kerk tot de Reformatie

In dit artikel vindt u een beknopt overzicht overzicht van de hele Protestantse geschiedenis.

→ lees meer
450 jaar Nederlandse Geloofsbelijdenis

450 jaar Nederlandse Geloofsbelijdenis

Op 27 en 28 november vond er een bijzonder symposium plaats in Brussel. Centraal stond de Confessio Belgica (ook wel Nederlandse Geloofsbelijdenis). Het leven van de opsteller, Guido de Brès, werd belicht, zijn geschrift in die dagen en in de betekenis die wij er nog steeds aan hechten. Ook een nieuw boek over Guido de Brès werd gepresenteerd.

→ lees meer
Doopsgezind jubileumjaar 2011

Doopsgezind jubileumjaar 2011

Voor de Nederlandse doopsgezinden is 2011 bijzonder feestelijk. Met gepaste trots staan zij stil bij het feit dat de doopsgezinde Anne Zernike de eerste vrouwelijke predikant werd, honderd jaar geleden.
Zij vieren dat het tweehonderd jaar is geleden dat de doopsgezinde gemeenten werden verenigd in de Algemene Doopsgezinde Sociëteit (ADS), een verbond, geen synode. Verder herdenken zij dat het Doopsgezind Seminarium, de universitaire predikanten-opleiding, tweehonderdvijfenzeventig jaar geleden werd opgericht en ten slotte schenken zij aandacht aan de 450e sterfdag van Menno Simons, hun geestelijke vader – 2011 jubileumjaar!

→ lees meer
Tussen behouden en vernieuwen

Tussen behouden en vernieuwen

Een notitie over Bijbelvertalen in historisch en oecumenisch perspectief, door dr. Guy Liagre

→ lees meer
Melanchton belangrijke binder in de Reformatie

Melanchton belangrijke binder in de Reformatie

In 2010 is het 450 jaar geleden dat Melanchton stierf in Wittenberg.

→ lees meer
Europa, de publieke ruimte en datgene wat ontbreekt

Europa, de publieke ruimte en datgene wat ontbreekt

België is EU-voorzitter én levert de eerste president van Europa. Een protestantse blik op Europa ...

→ lees meer

Terug naar boven
Verenigde Protestantse Kerk in België
Brogniezstraat, 44
B, 1070 Brussel
T: 02 511 44 71
Neem contact op

Franstalige versie: epub.be