Protestantse Kerken België | De geschiedenis van de Kerk tot de Reformatie

Huis van het Protestantisme |  contact |  organigram

De geschiedenis van de Kerk tot de Reformatie

In dit artikel vindt u een beknopt overzicht overzicht van de hele Protestantse geschiedenis.

Het Protestantisme vindt zijn specifieke oorsprong in de godsdienstige hervorming, de Reformatie, die in de XVIe eeuw startte bij Luther, Melanchton, Zwingli, Farel, Calvijn en anderen. De geschiedenis van het christendom startte vijftien eeuwen daarvoor, bij de eerste christenen waarover het boek Handelingen in het Nieuwe Testament ons spreekt:
"Zij dan, die zijn woord aannamen werden gedoopt, en er werden op die dag omtrent drieduizend zielen toegevoegd... En allen, die geloofden, waren bijeen, en hadden alle dingen gemeenschappelijk."

(Hand. 2: 41 en 44)

Deze lange geschiedenis van de leerlingen van Jezus werd getekend door vervolgingen maar ook door splitsingen (ketterijen uit de vierde en vijfde eeuw, breuk tussen de roomse en de orthodoxe kerk in de XIde eeuw). De Reformatie opende "een nieuwe weg" in de geschiedenis van het christendom, zoals Pierre Chanu dit stelt en hij vervolgt:

"De Reformatie kan niet gelijkgesteld worden aan een ketterij. De Augustana, d.w.z. de lutherse geloofsbelijdenis (25 juni 1530), en Calvijn staan aan de kant van de orthodoxie van de grote concilies van Nicea en Chalcedon, tegen de ketters van de eerste eeuwen en van alle eeuwen. Vanaf dat ogenblik krijgen we een Kerk die zich op twee manieren t.o.v. de gemeenschappelijk oorsprong verhoudt, die de continuïteit anders beleeft (1) ".

De hervorming binnen de rooms katholieke kerk was aan de orde sinds drie concilies in de loop van de vijftiende eeuw. Deze hadden gepoogd een oplossing te vinden voor het verval zowel binnen de priesterklasse als bij de leken. Op 31 oktober 1517 had Martin Luther, door het publiek maken van zijn 95 stellingen, de zaken alleen gepolariseerd. De Reformatie begon in de XVIde eeuw bijna tegelijk in verschillende Europese landen. In minder dan tien jaar had ze zich verspreid over Duitsland, Zwitserland, Frankrijk, Engeland en België.

België was in de zestiende eeuw een kruispunt van Europa. Het maakte deel uit van prinsdommen, die door de Bourgondische hertogen in de voorgaande eeuw verzameld werden. Het geheel, beter gekend als "Zeventien provincies van de Nederlanden" omvatten het geheel van de huidige Benelux, het noorden van Frankrijk en het westen van Duitsland. Deze Bourgondische kring werd in twee delen opgesplitst door het bisschoppelijk prinsdom van Luik dat onafhankelijk bleef tot in 1795.

De Hervorming in België

Onder keizer Karel V

Deze prins werd te Gent geboren in 1500. Hij werd de keizer van Duitsland, koning van Spanje en Sicilië en erft de Nederlanden in 1515. Hij zal heersen over de helft van de wereld. Wanneer hij in 1555 aftreedt, gaan de Zeventien Provincies over naar het Spaanse bewind onder zijn zoon Philips II.

De eerste kern van de Reformatie in ons land verscheen te Antwerpen, waar de overtuiging van Martin Luther verspreid werd door de augustijner monniken, handelaars van het verbond van de Hanzesteden en door de drukkers. Vanaf 1519 signaleert Desiderius Erasmus, een christelijk humanist, aan Luther dat zijn boeken in de stad gelezen werden en zijn evangelische boodschap verkondigd werd door o.a. de abt Jacobus Praepositus. De vervolging was hard en monniken werden opgesloten te Vilvoorde. Op één juli 1523, werden twee van hen Henri Voes en Jan van Esschen, die geweigerd hadden hun geloof af te zweren, s' morgens naar de markt van Brussel gebracht om hun priesterlijke stand te worden ontnomen. Ze werden na de middag verbrand. België kreeg hierdoor de 'trieste eer' de eerste slachtoffers aan de Reformatie gebracht te hebben.

In de loop van de jaren kwamen andere invloeden voor in onze Provincies: deze van Martin Bucer (van Straatsburg) en van Ulrich Zwingli (van Zurich), die zullen uitgewerkt worden door Johannes Calvijn; deze van de anabaptist Conrad Grebel en Melchior Hoffmann (het anabaptisme kende enkele waarde toe aan de kinderdoop maar eiste een herdoop op volwassen leeftijd; de baptisten en de mennonieten van vandaag zijn de nazaten van het geweldloos anabaptisme). Men kreeg dus een opborrelen van verschillende ideeën, die van een eerder "populaire spontane beweging" stilaan overging tot een kerkelijk instituut in de loop van het tweede kwart van de zestiende eeuw. Dit zal tot het ontstaan van de lutherse, de gereformeerde (of calvinistische) en de mennonitische kerken leiden.

Het Calvinisme dat zich vanaf de jaren 1540 manifesteert, geeft een nieuwe oriëntatie aan de beweging door op te komen voor de godsdienstige- en politieke vrijheid. In minder dan twintig jaar, neemt het calvinisme een overheersende plaats in tussen de kerken die uit de Reformatie voortkwamen. Het gaat er om een georganiseerde, dynamische en democratische beweging, via de ontwikkeling van de kleine, verboden bijeenkomsten tot gestructureerde Kerken, geleid door "kerkenraden" samengesteld uit een pastor (voorganger) en leken (ouderlingen en diakenen) en het bijeenbrengen van deze kerkenraden in een nationale Synode. Vanuit Genève volgt Johannes Calvijn, die gehuwd was met de Luikse Idelette de Bure, met aandacht de ontwikkelingen van de gemeenten.

De Geuzen

  
Filips
van Marnix Willem
van Nassau Hendrik
van Brederode Gerard
Mercator
Vanaf de eerste tekenen van de Reformatie, hadden burgerlijke en religieuze overheden gereageerd door het publiceren van talrijke verordeningen - plakkaten - tegen de "ketterij".

Reeds in 1527 werd de schilder Bernard de Orley wegens ketterij veroordeeld. Zijn standbeeld werd opgericht op de Kleine Zavel te Brussel waar hij in goed gezelschap verblijft van andere bekende protestanten: Willem van Nassau (de Zwijger), die in het paleis van Dürer verbleef in 1520 en waarvan we als laatste overblijfsel de kapel van Nassau kennen, palende aan de Albertina bibliotheek; Hendrik van Brederode; de plantenkundige Rembert Dodonnée; de aardrijkskundige Gerard Mercator en Abraham Ortélius, auteur van de eerste atlas; Filips van Marnix van Sint-Aldegonde, militair en dichter, theoloog en pedagoog.

Op 14 oktober 1529, werden alle ketters tot de doodstraf veroordeeld en werd overgegaan tot in beslagname van hun goederen. De rooms katholieke kerk kende de Inquisitie en Karel V schiep een staatsinquisitie. Duizenden verdachten werden aangehouden en velen ter dood gebracht. In het Brusselse werden vele gereformeerden opgesloten in de gevangenis die zich in een straat achter het Stadhuis bevond. Dit gebouw werd smalend 'Amigo' genoemd want weinigen slaagden erin hier uit te komen, zoals de vertaler van het Nieuwe Testament in het Spaans, Jacques de Enzinas, die zijn leven in de Amigo naar voor brengt in zijn memoires.

In 1566 wordt het aantal protestanten op driehonderdduizend geschat, 20% van de bevolking. In het hotel Culembourg (waar zich vandaag de kazerne prins Albert, te Brussel bevindt) werd een smeekschrift opgesteld, getekend door meer dan duizend edelen en door 300 onder hen aan de gouvernante Margaretha van Parma voorgelegd met het oog op de opheffing van de plakkaten. Op 5 april 1566 bood deze stoet van het Verbond, gekend onder de naam van het "Eedverbond van de Edelen" zich aan bij het paleis van de gouvernante.
Deze werd door paniek overvallen en tot kalmte gebracht door een raadgever die zou gezegd hebben:

"Bedaar, mevrouw, het zijn maar geuzen!"

Op 8 april tijdens een banket, drinkt Hendrik van Brederode, uit een houten kom, schuift een bedelzak over zijn hals en roept uit "ik heb gedronken op het goed geluk van de geuzen, leve de Geuzen!".
De hertog van Alva liet in 1568 het hotel van Culembourg met de grond gelijk maken en er zout uitstrooien om die plaats te zuiveren. Een verzoeningskolom werd opgericht "wegens de conspiraties die men er hield tegen de rooms katholieke kerk en tegen de koning Filips II, katholieke koning van Spanje". Een herdenkingsplaat aan de kazerne prins Albert, laat ons de emblemen van de Geuzen zien, de maan, de kom en de bedelnap evenals de verbonden handen en drie van hun lijfspreuken:

"Liever Turx dan Pausch" (Liever Turk dan aanhanger van de paus);
"Libertas Vita Carior" (De vrijheid is kostbaarder dan het leven);
"Tot aan het dragen van de bedelnap".

In 1568 werden negentien edelen onthoofd op de plaats van de Grote Zavel, die toen de Paardenmarkt werd genoemd; andere massale en spectaculaire terechtstellingen hadden plaats waar nu het Paleis van Justitie staat of nog op de Grote Markt waar Lamoral, graaf van Egmont en Philippe de Montmorency, graaf van Hoorn, onthoofd werden.
Een kroniek van die tijd preciseert:

"Hun hoofden werden op hoge palen gespiesd en bleven er. Bij het lichaam van de graaf van Egmont werden twee brandende kaarsen geplaatst omdat hij als katholiek stierf. De andere, die anders stierf, kreeg deze eer niet".


De gereformeerden hielden hagenpreken, die duizenden hoorders bijeenbrachten. De beeldenstormers (braken de heiligenbeelden in de kerken) verbroken het wankel evenwicht tussen de aanwezige machten. Velen werden ter dood veroordeeld. De gouvernante liet de troepen uitrukken om haar wil op te leggen, wat een opstand in verschillende steden tot gevolg had: Bois-le-Duc, Doornik, Valenciennes. Deze laatste gaf zich na een langdurig beleg over. De reformator Guido de Brès - auteur van de Confessio Belgica- werd op 31 mei 1567 opgehangen na het Avondmaal, de maaltijd des Heren, bediend te hebben.

Koning Filips II stuurde de hertog van Alva met 12.000 soldaten. Hij richtte de Raad van Beroerte op die meer dan 12.500 personen veroordeelde. Talrijke gereformeerden doken onder en kwamen in opstand. De Bos- en de Zeegeuzen namen op 1 april 1572 Den Briel in. Alva werd door de koning teruggeroepen. De nieuwe gouverneur don Luis de Requesens kende verscheidene militaire nederlagen en probeerde via onderhandelingen tot een akkoord te komen, deze werden door zijn onverwachte dood onderbroken.

De Calvinistische republieken

Gedurende de periode zonder gouverneur, hadden de Staten Generaal de macht en riepen op 8 november 1576 de Pacificatie van Gent uit, terwijl de muitende soldaten - de Spaanse furie - de stad Antwerpen onder de voet liepen. Don Juan van Oostenrijk, de nieuwe gouverneur, die op zich de Pacificatie niet wou volgen, vond in de citadel van Namen een schuilplaats.

In de loop van de maand augustus 1577, nam een opstandige groep van 18 leden de macht over te Brussel. De stad werd een kleine calvinistische republiek: de Geuzen waren op het stadhuis. De steden Gent, Antwerpen, Brugge, Kortrijk, Ieper Doornik, Dendermonde ... volgden dit voorbeeld. Gedurende de periode van de calvinistische republiek (1577-1585) werden de kerken van de stad en zelfs de St.-Michielskathedraal als cultusplaatsen van de gereformeerden gebruikt en werden de diensten in het Nederlands gehouden. De Franstalige Brusselaars gebruikten de kapel van Nassau (die Willem de Zwijger in 1544 geërfd had) en daarna de Madeleinekerk.
Intussen was het leger van de Staten-Generaal verslagen te Gembloers. Don Juan kon van deze overwinning geen voordeel halen gezien hij kort daarop overleed te Bouge. Zijn luitenant, Alexander Farnèse, prins van Parma, volgde hem op. De Unie van Arras (1579) riep de afscheiding van de Generale Staten van de staten Artois, Henegouwen en Frans Vlaanderen uit. De troepen van Farnése bezetten de provincies Namen, Limburg en Luxemburg. De noordelijke provincies, Vlaanderen, Brabant, Mechelen en het Doornikse tekenden de Unie van Utrecht, basis voor de Verenigde Provincies der Nederlanden.

De prins van Parma begon een heroveringtocht. Zo vielen Maastricht in 1579, Cambrai in 1581, Doornik in 1582 en Ninove, Duinkerke en Eindhoven waarna het Waasland, Ieper, Brugge en Gent werden geïsoleerd en vielen in 1584. Willem van Nassau, prins van Oranje werd in die tijd, te Delft, vermoord. Oostende hield stand tot in 1604. In Brabant werden Brussel, Mechelen en Antwerpen belegerd, zij moesten zich 'verzoenen' in 1585.

Emigratie of vlucht naar het buitenland

Gedurende de tijd van het Ancien Regime waren er steeds vluchtelingen wegens geloofsredenen. In de zestiende eeuw daarentegen ging het om een massale uitwijking waarbij ongeveer 250.000 personen betrokken waren. Zo vluchtte Jacobus Praepositus, prior van de Antwerpse augustijnen, in 1522 als een van eersten naar het buitenland om aan de brandstapel te ontkomen.

Sommigen trokken naar de Noordelijke Nederlanden, die bevrijd waren door de Geuzen. De Vlamingen mengden zich onder de Nederlandstalige bevolking. De Franstaligen vormden er 35 Waalse gemeenten, die een particuliere synode vormden binnen de gereformeerde Kerken van de Verenigde Provincies, waarvan op heden nog 16 gemeenten bestaan.

In Engeland, onder de bescherming van koning Eduard VI, werd te Londen een eerste gemeente van 'Strangers' opgericht in 1547. Onder koningin Elisabeth I werden acht Waalse en dertien Vlaamse gemeenten opgericht, ze vormden twee vergaderingen en vanaf 1604 een synode.
De vluchtelingenkerk te Canterbury (Oud-nederlands Kantelberg) bestaat nog altijd en houdt haar diensten elke zondag om 15 uur in de krocht van de Anglicaanse cathedraal. Deze gemeente is geaffilieerd met de V.P.K.B.

In Duitsland werden twintig Waalse en dertien Vlaamse gemeenten opgericht, zo te Emden, Wezel en Frankfurt, en later in de Palts. De nationale synode van Emden (1571) verenigde hen in een kerkelijke provincie, opgedeeld in vier classes of districten.

In de 18de eeuw spreidde de emigratie zich uit tot Polen en Hongarije. Louis de Geer trok naar Zweden waar hij de hoogovens vernieuwde. Honderden ervaren ambachtslui trokken met hem mee en stichtten er gereformeerde gemeenten.
Andere Walen trokken de Atlantische oceaan over en bouwden een fort op het eiland Manhattan, waar later New York ontstond.
Het gebied errond werd de Nederlandse provincie van Nieuw België. Nog anderen trokken naar Batavia (Indonesië), Brazilië, Guyana, Kongo en Zuid-Afrika.
Op het eind van de zeventiende eeuw vluchtten honderden uit de Borinage naar Pruisen en Brandenburg, waar ze gemeenten stichtten.
De Protestantse gemeenten in onze streken tijdens de XVII en XVIIIde eeuw

De Protestantse gemeenten

De aartshertogen Albert en Isabella poogden het protestantisme een halt toe te roepen door het uitvaardigen van plakkaten, door religieuze orden (o.a. de Jezuïeten) te bevoordelen, door Oostende aan hun genade over te leveren en de laatste mennonieten gemeenschappen van Zomergem en Lovendegem uiteen te drijven. Toch bleven in deze moeilijke tijden enkele protestantse eilandjes bestaan bijvoorbeeld te Brussel waar de ambassades van Engeland en de Verenigde Provincies een kapelaan hadden, te Antwerpen waar de " Brabantse olijfberg" bijeenkwam in het atelier van Jacob Jordaans, te Hodimont - Verviers en te Eupen, te Horebeke waar de gemeente, die uit mensen van de streek bestond, onder de naam " De Vlaamse Olijfberg" tot op heden bestaat, te Rogny, onder de naam "de olijf" en ook in de Borinage en de streek van Namen.

Op het eind van de XVIIde eeuw en het begin van de XVIIIde brachten de oorlogen tegen Louis XIV, Engelse en Nederlandse troepen o.l.v. generaal John Churchill, graaf van Malborough, in onze streken, die de gereformeerden gunstig gezind waren. Gedurende deze tijd van uitzonderlijke tolerantie werden de vroegere protestantse kerken van Eupen (1708) en Hodimont (1711) gebouwd.

Aan deze situatie kwam een einde door het Barrièretraktaat (1715) alhoewel de Verenigde Provincies gepoogd hadden een algemene godsdienstvrijheid te bekomen voor onze provincies die van de Spaanse Habsburgers overgingen naar de Oostenrijkse Habsburgers. De godsdienstvrijheid werd verleend aan de soldaten van de Hollandse garnizoenen en protestantse kerken werden geopend te Namen, Doornik, Menen (sinds 1706 was de St.- Janskapel aan de gereformeerden toegewezen), Veurne, Waasten, Ieper en Dendermonde. Gedurende de XVIIde eeuw konden de Belgische protestanten gebruik maken van de aanwezigheid van de militaire aalmoezeniers om voor te gaan in de diensten.

De gereformeerden van Outre-Meuse en Lommel genoten van een totale godsdienstvrijheid want deze streken werden als gevolg van het verdrag van Munster aan de Verenigde Provincies overgemaakt.

Van tolerantie naar vrijheid

Door de Verlichting kwam een tolerantere houding t.o.v. de protestanten. Op 12 november 1781 kondigde Jozef II het decreet "over de Tolerantie" af die ook aan de "akatholieken" godsdienstvrijheid toekende. De cultusvrijheid werd beperkt tot het privé-leven. Het decreet werd verder uitgewerkt i.v.m. scholen en gemengde huwelijken. Vanaf 1794 mochten de protestanten hun eigen registers van de burgerlijke stand bijhouden.

Tussen 1789 en 1800 veranderde België voortdurend van politiek regime: Verenigde Belgische Staten, herstel van het Oostenrijks bewind, Franse invasie en annexatie en bewind onder de naam van de Verenigde Departementen. Dezelfde veranderingen gebeurden voor het religieuze leven: herstel van tolerantie, vrijheid van eredienst (later terug verboden). Men moest wachten op Napoleon Bonaparte voor zich een definitieve vrijheid voordeed, via een wet op de protestantse eredienst van 18 germinal van het jaar 10 (8 april 1802). Deze wet hield ook rekening met de kerken van de Augsburgse Confessie (luthersen). Ze werd voor de delen die niet in tegenspraak waren met de Belgische wetgeving overgenomen. Het departement van de Ourthe vermeldt de gemeente van Eupen, Hodimont, Olne- Dalhem, Kirscheiffen en Schleiden. Het departement van Jemappes had de gemeenten Dour, Wasmes- Paturages en Rogny. In het departement van de Dijle werd een gemeenschap erkend te Brussel terwijl niet officiële gemeenten bestonden te Gent, Etikhove, Horebeke en Mater in het departement van de Schelde en te Antwerpen voor het departement van de twee Neten. In 1804 kregen de Brusselse protestanten per octrooi de Hofkapel die opgericht werd op bevel van Karel van Lotharingen in 1760.

Het congres van Wenen in 1814 verbond België en Holland onder Willem I. Hij reorganiseerde de protestantse cultus in België en nieuwe gemeenten ontstonden te Brussel (in het Nederlands), te Luik, Hoei, Doornik en Oostende. Militaire aalmoezeniers werden aangesteld te Brugge, Namen, Bergen, Bouillon, Oudenaarde en Aarlen. De gemeenten van de zuidelijke provincies werden verenigd onder de leiding van Limburg en opgedeeld in de classis of districten Maastricht en Brussel.

Op de vooravond van de Belgische revolutie waren op 56 plaatsen protestantse gemeenten.

De "Reveil" van de XIXde eeuw

De godsdienstvrijheid werd door de voorlopige regering op 16 oktober 1830 uitgeroepen.

Vanaf 1836 hadden voorgangers de "Société évangélique belge" opgericht die zich met een intensieve verkondiging, vooral in Wallonië, bezig hield. In 1849 ging deze "vereniging" over in de "Belgisch Christelijke Zendingskerk", met aan het hoofd een synode.

Anderzijds gingen 16 gemeenten die aan zichzelf overgelaten werden sedert de Belgische revolutie, over tot het oprichten van de "Bond van de protestantse-evangelische kerken", die in de oprichtingsvergadering van 22 april 1839 een Synode instelde. Volgens een tekst van 6 mei 1839 (niet gepubliceerd in Het Staatsblad) werd de synode erkend als enige kerkelijke overheid van deze kerken en als hun spreekbuis.

Protestanten die niet tot een kerkelijke structuur wensten te behoren verenigden zich in 1854 in de "Vergaderingen" van broeders, de "Darbisten".

De grondwet zorgde voor een basis van een Staat die zich neutraal opstelde in religieuze zaken maar die tegelijk een positieve houding aannam t.o.v. van de verschillende rites. Deze pluraliteit werd goedgekeurd niettegenstaande de protestanten slechts een minderheid van de bevolking uitmaakten - In 1846 waren er 7.568 protestanten en anglicanen op een Belgische bevolking van 4.337.160 inwoners.

Zou men hierin de invloed van Leopold I, zelf protestant en vrijmetselaar, kunnen terugvinden? Dominee Sheler werd door de koning als zijn kandidaat voor de kerk van Brussel (Koninklijke Kapel) naar voor geschoven. Hij werd echter niet verkozen en werd de bibliothecaris van de Koning.

De wet van 4 maart 1870 erkent de protestantse en anglicaanse structuur (alsook de Israëlitische, in afwachting van de islamitische -19 juli 1974- en de orthodoxe door wet van 17 april 1985).


In 1875 wordt door dominee Nicolaas de Jonge te Brussel een "Vlaamse Opleidingsschool voor evangelisten opgericht, de meest bekende leerling was Vincent Van Gogh. De Jonghe startte de Nederlandstalige vereniging "Silo" die acht gemeenten, drie scholen (Silo-Laken, Ronse, Geraardsbergen), een ziekenhuis en een drukkerij leidde.
In 1880 werd door dominee James Hocart de Protestantse Liberale Kerk van Brussel gesticht die in 1888 door de staat werd erkend. Het jaar daarop opende het leger des Heils zijn eerste post in Vlaanderen.

Op het eind van de eeuw vestigden zich de baptisten in België en de Gereformeerde kerk in Nederland stichtte twee Nederlandstalige gemeenten in Brussel en Antwerpen.

Evangelisatie en fusie van Kerken in de XXste eeuw

De eerste wereldoorlog betekende een slag voor de groei van het protestantisme in het bezette België. Voor het leger aan het front en de posten achter het front werd het Protestants legeraalmoezenierschap opgericht, enkel Duitse secties van enkele gemeenten werden opgeheven, terwijl de gemeenten van de Oostkantons (Eupen, Malmedy, Neu-Moresnet en St.-Vith) in de "Synode van de Bond van Protestants-Evangelische Kerken" werden opgenomen.

In de jaren tussen de twee oorlogen, kwamen drie organisaties van Amerikaanse oorsprong zich in België vestigen namelijk: de Belgische Evangelische Zending (waaruit later de Vereniging voor vrije evangelische kerken ontstond en die het Belgisch Bijbelinstituut oprichtte), de Methodistische zending (met een episcopale structuur) en de Pinkstergemeenten.

De vroegere Protestantse en Gereformeerde kerken stichten in 1923 "de Federatie van Protestantse Kerken" en organiseerden de godsdienstlessen in de openbare scholen.

De tweede wereldoorlog werd een tijd van beproeving, dominees en leken werden geëxecuteerd of gedeporteerd, andere protestanten gingen in het verzet of hielpen joden aan de nazi vervolgingen te ontkomen.

Toen er terug vrede was kwamen de Belgische Evangelische Lutherse kerk (erkend door de staat in 1963) en de Mennonieten terug.

Vanaf het begin van de eeuw hadden de Bond van de Protestantse-Evangelische kerken en de Belgische Christelijke Zendingskerk samen de Vereniging voor de geschiedenis van het Belgisch Protestantisme opgericht (Koninklijke Vereniging sinds 1990). In 1950 werd samen met de Methodisten de Universitaire Faculteit voor Protestantse Godgeleerdheid opgericht. In 1957 werd de "Bond van Kerken" de "Protestants-Evangelische kerk van België" (46 lokale gemeenten) en nam de "Silo" vereniging op. In 1969 verenigden ze zich met de Belgische vereniging van Methodisten Kerken (16 lokale gemeenten) tot de "Protestantse Kerk van België". De Zendingskerk nam de naam van "Hervormde Kerk van België" aan. Op 1 januari 1979 werden deze kerken, samen met de Gereformeerde Kerk, opgenomen in de Verenigde Protestantse Kerk in België.
Hiernaast bestaan ook de Evangelische Alliantie Vlaanderen en de Fédération Evangélique Francophone de Belgique (1989).

Bron: ds. Dirk van Wageningen & mevr. ds. Marie-Claire Vandooren


Dietrich Bonhoeffer (1906-1945)

Deze theoloog uit Duitsland heeft in België altijd veel aandacht gekregen.

→ lees meer

REY, Jean Max Georges (1902-1983)

Als zoon van Arnold Rey, predikant van de protestantse kerk van Luik en van Hélène Cérard, die uit een Luikse liberale familie stamt, zal Jean heel zijn leven een toegewijd liberaal en protestant zijn.

→ lees meer

Abraham Hans (1882-1939)

Hij werd geboren op 12 februari 1882 in dit huis als zevende kind van protestantseouders.

→ lees meer

Nicolaas de Jonge stichter van het Silo-werk (1845-1898)

De stichter van het Silo-werk, de stads- en landsevangelisatie, ds. N. de Jonge kan men typeren als: “Een geboren ‘evangelist’, een prediker van de ‘blijde boodschap’ zoals weinigen, een man wiens gehele leven opging in de verkondiging dat er een rijke Heiland is, bij wie arme zondaren behoud kunnen vinden, en die allen wil aannemen zonder onderscheid van naam, van kerkgenootschap, van leeftijd, van uitwendige levensomstandigheden, van ontwikkeling, van verleden”.

→ lees meer

Vincent van Gogh (1853-1890)

Het lijkt vreemd om Van Gogh in de Protestantse geschiedenis te vinden, maar toch hoort hij er in zijn vroege jaren in thuis.

→ lees meer

Leopold I (1790-1865)

Leopold I wordt op 16.12.1790 te Coburg geboren als achtste kind van graaf François van Saxen-Coburg-Saalfeld en door de hofpredikant, Dr. Schwartz, in de paleiskapel gedoopt.

→ lees meer

John Wesley (1703 - 1791)

John Wesley werd geboren op 17 juni 1703, vijftiende kind van Samuel Wesley, een predikant in het Engelse Epworth, en Suzanna Wesley, een strenge, maar vrome moeder.

→ lees meer

Filips van Marnix heer van Sint-Aldegonde (1540-1598)

Marnix was in die tijd een heel belangrijke figuur, zowel politiek, als literair. Zijn satirische en polemische teksten in Nederlands en Frans hadden een grote invloed. Hij had veelvuldige contacten met de humanisten. Hij kende Hebreeuws, Grieks en Latijn. Hij maakte dan ook een Psalmvertaling (die reeds in 1591 wordt herdrukt) en een bijbelvertaling. Hij overlijdt te Leiden op 15 december 1598. Hij deed zijn lijfspreuk “Repos ailleurs” duidelijk alle eer aan.

→ lees meer

Guido de Brès(1522-1567)

In 1522 te Bergen (Henegouwen) uit katholieke ouders geboren, werd Guido als zoon van een verver in hetzelfde ambacht opgeleid met zijn broer Christoffel.
Door de gesprekken op het atelier, door de reformatorische geschriften, door de keizerlijke plakkaten kwamen deze jonge mannen in contact met de calvinistische leer.

→ lees meer

Johannes Calvijn (1509-1564)

Jean Cauvin (verlatiniseerd tot Johannes Calvinus > Calvijn) wordt op 10 juli 1509 geboren.

→ lees meer

Keizer Karel en Gent (1500-1558)

Op 24 februari 1500 werd in het Prinsenhof te Gent een prins geboren, die als Karel werd gedoopt. Later regeerde hij als Karel V, en vanaf 1520, als Keizer Karel over de Westerse wereld.

→ lees meer

Menno Simons, vader van de mennonieten (1496-1561)

In 1996 werd de 500ste verjaardag van Menno Simons’ geboorte herdacht. Wie was toch deze bijzondere reformator die tot op heden navolgers heeft? Met dit artikel willen we een korte schets van het leven en denken van de vader van de mennonieten maken.

→ lees meer

William Tyndale (1494 - 1536)

Waar en wanneer William Tyndale werd geboren, is niet met zekerheid te zeggen. Men is het er in het algemeen over eens dat hij in 1494 in het graafschap Gloucestershire het levenslicht zag en in het dorpje Stinchcombe zijn prille jeugd doorbracht.

→ lees meer

Ulrich Zwingli (1484-1531)

Ulrich Zwingli krijgt vooral de leiding in Zwitserland. Dit land werd in een hechtere bond (eedgenootschap) verenigd op raad van de kluizenaar Nikolaas van der Flüe (1418). Een nieuw perspectief werd hiervoor geopend door de daad van Zwingli.

→ lees meer

Maarten Luther (1483-1546)

De ideeën van Maarten Luther, Augustijner monnik te Wittenberg werden middels de (toen nog revolutionair nieuwe) boekdrukkunst en de inwendige correspondentie tussen de verschillende kloosters van zijn orde razendsnel over heel West-Europa verspreid. Mede hierdoor was hem een ander lot beschoren dan bijv. Hus of Wiclif. De heersende kerk heeft deze ‘ketterij’ niet de kop in kunnen drukken. Het uiteindelijke gevolg was een substantiële scheuring in de christelijke kerk van het Westen (NB: In de oosterse Kerk was er geen voedingsbodem voor de gedachten van Luther en de reformatie, omdat deze Kerk in totaal andere begrippen, gedachten en gevoelens haar kerk zijn en geloof beleefde dan de Westerse Kerk) Luther heeft nooit een kerkscheuring beoogd, enkel een ‘reformatie’, een ‘hervorming’, een ‘herbronning’ van de hele kerk. Een kort historisch overzicht van zijn loopbaan moge dit aantonen.

→ lees meer

Hugenoten en het hugenotenkruis

In de 16e eeuw ontstond in navolging van Calvijn in Frankrijk een gereformeerd protestantse stroming. De aanhangers van deze kerkelijke leer kregen de naam Hugenoten.

→ lees meer

Feiten uit het Belgische Protestantisme

Overzicht van feiten uit de geschiedenis van het Belgische Protestantisme (1839 - 1992)

→ lees meer

Onstaan VPKB (Verenigde Protestantse Kerk in België)

Deze historische aantekeningen hebben tot doel een summiere kennismaking met de drie kerkverbanden, die bij de zeven jaar durende éénheidsbesprekingen betrokken waren en hoe deze geleid hebben tot de totstandkoming van die verenigde kerk.

→ lees meer

De geschiedenis van de Kerk tot de Reformatie

In dit artikel vindt u een beknopt overzicht overzicht van de hele Protestantse geschiedenis.

→ lees meer
450 jaar Nederlandse Geloofsbelijdenis

450 jaar Nederlandse Geloofsbelijdenis

Op 27 en 28 november vond er een bijzonder symposium plaats in Brussel. Centraal stond de Confessio Belgica (ook wel Nederlandse Geloofsbelijdenis). Het leven van de opsteller, Guido de Brès, werd belicht, zijn geschrift in die dagen en in de betekenis die wij er nog steeds aan hechten. Ook een nieuw boek over Guido de Brès werd gepresenteerd.

→ lees meer
Doopsgezind jubileumjaar 2011

Doopsgezind jubileumjaar 2011

Voor de Nederlandse doopsgezinden is 2011 bijzonder feestelijk. Met gepaste trots staan zij stil bij het feit dat de doopsgezinde Anne Zernike de eerste vrouwelijke predikant werd, honderd jaar geleden.
Zij vieren dat het tweehonderd jaar is geleden dat de doopsgezinde gemeenten werden verenigd in de Algemene Doopsgezinde Sociëteit (ADS), een verbond, geen synode. Verder herdenken zij dat het Doopsgezind Seminarium, de universitaire predikanten-opleiding, tweehonderdvijfenzeventig jaar geleden werd opgericht en ten slotte schenken zij aandacht aan de 450e sterfdag van Menno Simons, hun geestelijke vader – 2011 jubileumjaar!

→ lees meer
Tussen behouden en vernieuwen

Tussen behouden en vernieuwen

Een notitie over Bijbelvertalen in historisch en oecumenisch perspectief, door dr. Guy Liagre

→ lees meer
Melanchton belangrijke binder in de Reformatie

Melanchton belangrijke binder in de Reformatie

In 2010 is het 450 jaar geleden dat Melanchton stierf in Wittenberg.

→ lees meer
Europa, de publieke ruimte en datgene wat ontbreekt

Europa, de publieke ruimte en datgene wat ontbreekt

België is EU-voorzitter én levert de eerste president van Europa. Een protestantse blik op Europa ...

→ lees meer

Terug naar boven
Verenigde Protestantse Kerk in België
Brogniezstraat, 44
B, 1070 Brussel
T: 02 511 44 71
Neem contact op

Franstalige versie: epub.be